جدول شماره (۴-۳) -توزیع فراوانی سرانه فضای باز واحدهای مسکونی ۱۰۲
جدول شماره (۴-۴)- توزیع فراوانی شرایط تراکم واحدهای مسکونی ۱۰۳
جدول شماره (۴-۵)-توزیع فراوانی تناسب کاربری موجود از نظر کاربری خدماتی ۱۰۴
جدول شماره (۴-۶)- توزیع فراوانی شرایط کاربری خدماتی واحدهای مسکونی ۱۰۴
جدول شماره (۴-۷)- توزیع فراوانی شرایط کاربری معابر ۱۰۵
جدول شماره (۵-۱)- ازمون کولموگروف – اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال در کاربری مسکونی۱۱۱

جدول شماره(۵-۲)- . آزمون X₂برای آزمون فرضیه ۱ ۱۱۲
جدول شماره (۵-۳)- آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال در کاربری خدماتی ۱۱۳
جدول شماره (۵-۴)- آزمون X₂برای آزمون فرضیه ۲ ۱۱۴
جدول شماره (۵-۵)-آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای تطابق با توزیع نرمال ئدر کاربری معابر ۱۱۵
جدول شماره (۵-۶)- آزمون X2برای آزمون فرضیه ۳ ۱۱۶
فهرست نمودار
نمودار شماره (۳-۱)- توزیع بارش ماهانه شهر قائم شهر ۵۳
نمودار شماره (۳-۲)- توزیع بارش فصلی شهر قائم شهر ۵۳
نمودار شماره (۳-۳)- شاخص حرارتی شهر قائم شهر ۵۳
نمودار شماره (۳-۴)- تعداد روزهای یخبندان در شهرقائم شهر(۸۸-۱۳۶۳) ۵۴
نمودار شماره (۳-۵)- کاربری های وضع موجود شهر قائم شهر ۷۹
نمودار شماره (۳-۶)- ویژگی های کیفیت ساختمان شهر قائم شهر ۸۱
نمودار شماره (۴-۱)- نمودار ستونیتوزیع فراوانی متوسط سطح تفکیک زمین در قطعات مسکونی ۱۰۰
نمودار شماره (۴-۲)- نمودار ستونی توزیع فراوانی تناسب تراکم ساختمانی با تراکم پیش بینی شده طرح جامع یا تفصیلی ۱۰۱
نمودار شماره (۴-۳)-نمودار ستونیتوزیع فراوانی سرانه فضای باز واحدهای مسکونی ۱۰۲
فهرست نقشه ها
نقشه شماره (۳-۱)- تقسیمات سیاسی شهرستان قائم شهر به تفکیک منطقه ۴۸
نقشه شماره(۳-۲) –کاربری اراضی وضع موجود شهر قائم شهر ۸۰
نقشه شماره (۳-۳)- روند گسترش تایخی شهر قائم شهر ۸۸
نقشه شماره (۳-۴)- موقعیت ناحیه دو ۹۰
نقشه شماره (۳-۵)-کاربری اراضی وضع موجودوپیشنهادی ناحیه دو ۹۳
مقدمه
بیش از یک قرن از ظهور ساختمان های مسکونی و تجاری طبقاتی (شامل برج ها، بلند مرتبه هاو آسمان خراش ها) می گذرد. در آغاز راه، این قبیل سازه ها به عنوان نشانه ای ازپیشرفت های تکنولوژیک و فنی جوامع شناخته می شدند. معرفی شیوه های نوین و پیشرفته طراحی و معماری، استفاده از مصالح ساختمانی جدید و پیشرفته، پدیدار شدن تکنولوژی های تاسیساتی جدید از قبیل سیستم های تهویه مرکزی، اطفای حریق، دفع زباله، پمپاژ آب به طبقات فوقانی، آسانسور، و حتی معرفی و ارائه الگوهای جدید زندگی شهری متناسب بااین معماری نوین، از جمله مواردی بودند که بدون مهیا شدن هریک، بلند مرتبه سازی نمیتوانست به عنوان بخشی مهم از صنعت ساختمان مطرح شود. بهمین دلیل بود که اولین بلندمرتبه ها و آسمان خراش ها، در جوامع پیشرفته صنعتی – بخصوص ایالات متحده امریکا- قدکشیده و با غرور، سر به آسمان ساییدند.
به مرور اما، با گذشت زمان و به خصوص پس از پایان یافتن جنگ جهانی دوم، ساخت و ساز بلند مرتبه ها و آسمانخراش ها، گذشته از به رخ کشیدن قدرت و قابلیت فنی کشورها، دلیل مهم دیگری نیز پیداکرد: رشد شدید جمعیت و کمبود زمین جهت احداث واحدهای مسکونی کافی. آنچنانکه کشورهایی مانند ژاپن، هنگ کنگ، مالزی و سنگاپور، به سرعت و پس از کشورهای بزرگ صنعتی، به خصوص ایالات متحده امریکا، شروع به گام نهادن در این راه کردند. امااحداث این ساختمان های بلند، تنها به این گروه از کشورها محدود نشد. رفته رفته اکثرکشورهای جهان، در روندی رو به گسترش، بلند مرتبه سازی را به عنوان یکی از نمادهای پیشرفت صنعتی و فنی خود، در دستور کار قرار دادند؛ ضمن آنکه رشد جمعیت نیز، دیگر به عنوان معضل تنها تعدادی کشور کوچک و پر جمعیت مطرح نبود، بلکه تبدیل به موضوعی جهانی شده بود ww.melk118.net)).
در این میان، ایران هم از این قاعده مستثنی نبود و از چند دهه پیش، آرام آرام، پای بدین وادی گذاشت.این رویکرد، اگرچه درسالهای پیش از انقلاب، عمدتاً با هدف حرکت به سمت مدرنیزاسیون شروع شد، اما رفته رفته و خصوصا طی سال های اخیر، به راهکاری جهت پاسخگویی به نیاز روزافزون جمعیت جوان کشور به مسکن تبدیل شد. کمبود زمین و بخصوص رشد غیر منطقی قیمت آن در سراسرکشور از یک سو، و افزایش تقاضا جهت اسکان در برخی مناطق خاص کشور (خصوصا تهران وسایر کلان شهرها)، حرکت شتابان به سمت بلند مرتبه سازی و ایجاد مجتمع های بزرگ آپارتمانی با طبقات و واحدهای زیاد را توجیه پذیر کرد. ارائه برخی امتیازات از سوی ارگان های دولتی و بانک ها نیز، سیل سرمایه ها را به سمت سرمایه گذاری در زمینه انبوه سازی هدایت کرد.در همین راستا تحقیق‌ حاضر جستاری‌ است‌ در زمینه تحلیل ادراکی- محیطی تأثیر بلندمرتبه سازی بر روی کاربری شهری قائمشهرکه‌ از پنج‌ فصل‌به شرح زیر تشکیل‌ شده‌ است:
در فصل‌ اول‌ به‌ طرح‌ تحقیق‌، بیان‌ مسئله‌، اهداف‌، فرضیات‌، متدولوژی‌ و غیره‌ اشاره‌ شده است. در فصل‌ دوم‌به‌ مفاهیم و نظریات‌ و تکنیک های مورد استفاده در تحقیق پرداخته شده است. در فصل‌ سوم‌ به ویژگیهای طبیعی،اجتماعی،اقتصادی و کالبدی شهر قائمشهر و معرفی محدوده مورد مطالعه اشاره شده است.درفصل چهارم نیز به تجزیه و تحلیل مسأله بلند مرتبه سازی پرداخته شده است.
در فصل پنجم نیز به نتیجه گیری،ازمون فرضیات و ارائه پیشنهادات پرداخته شده است.
فصل اول:
طرح تحقیق
۱-۱- بیان مسأله
راهبرد بلند مرتبه سازی و توسعه فضایی در ارتفاع به عنوان محصول رشد جمعیت و همچنینین کمبود زمین مناسب جهت ساخت و ساز دهه های اخیر در شهرهای جهان به ویژه شهرهای بزرگ رواج یافته است. آپارتمان نشینی را می توان از مهم ترین تحولات در فرایند اسکان بشر در شهرها دانست که به فرم مسکن شهری در دوران معاصر تبدیل شده است.
ایده ی بلند مرتبه سازی نخست به منظور بهره برداری از زمین های مرکز شهر و در پی توجه به اقتصاد شهر مطرح گردید. زیرا از سویی گرایش به تراکم و تمرکز واحد های اقتصادی، تقاضا برای زمین در مرکز شهر را به شدت افزایش داده بود و از سوی دیگر عرضه زمین در این منطقه شهر محدود بود. در نتیجه افزایش تراکم ساختمانی به عنوان راه حلی برای افزایش سطح زیربنای مورد بهره برداری ارائه شد(گلابچی، ۵۳:۱۳۸۰).
استفاده فراگیر از این روش، به تدریج افزون بر کاربری های اقتصادی مانند کاربری های صنعتی، اداری و تجاری دامنگیر کاربری های مسکونی نیز گشت و به مناطق پیرامونی شهر نیز گسترش یافت، لیکن به مانند هر راه حل دیگری، این راه حل دارای تبعات و آثار منفی نیز بوده و مشکلات نوینی را برای شهروندان پدید آورد که از آن جمله می توان به افزایش ازدحام و تراکم، افزایش آلودگی های زیست محیطی، کاهش دسترسی شهروندان به هوای آزاد و نور خورشید و افزایش مزاحمت های شهری اشاره کرد( منعام-ضرابیان،۱۰۲:۱۳۸۶).
پدیده بلندمرتبه سازی گرچه در طول حیات خود همواره از سوی اندیشمندان گوناگون مسائل اجتماعی، اقتصادی وشهرسازی مورد انتقاد واقع شده وبه کاربران با شک وتردید نگریسته شده اما همواره بنا به ضرورت نتوانسته است حضور دائمی خویش را به اثبا ت برساندوبر عرصه فعالیت خود بیافزاید.بلندمرتبه سازی در جهان پدیده ایست که از اواخر قرن ۱۹واوایل قرن ۲۰چهره خود را به ثبت رساندو نخستین گامها‌ در تولید آسمان خراش‌ها از حدود سال ۱۸۸۰تا۱۹۰۰در شیکاگو برداشته شد.اما در کشور ما آغاز حرکت بسوی بلند مرتبه سازی را می توان به سال ۱۳۲۸ ه.ش دانست.
تا پیش از ۱۳۲۸ بلند ترین ساختمانهای ایران و تهران را می توان ساختمان باشگاه افسران دانست که مشتمل بر ۴ طبقه بود(فرهودی و صالحی،۷۲:۱۳۸۰).
با وقوع انقلاب اسلامی بلندمرتبه سازی در پی افزایش قیمت زمین و افزایش تراکم آغاز شد. در سالهای پایانی دهه ۶۰ موج جدید بلند مرتبه سازی در طی افزایش قیمت زمین و افزایش تراکم آغاز گردید و کم کم سراسر شهرهای ایران را در بر گرفت (شاکری و صمدی واقفی، ۱۳۸۰).
با توجه به مشکلاتی که در اراستای اجرای این برنامه ها به وجود امد ، طرح مسکن مهر از سال ۸۷ از سوی دولت بر مبنای سه اصل تخصیص زمین به هزینه صفر، اعطای تسهیلات ساخت، تبدیل واسطه مالکیتی به مدیریتی در راستای سیاست افزایش تولید و عرضه مسکن طراحی شدو عملیات اجرایی ان از سال ۸۹ به صورت جدی وارد فاز اجرا و ساخت شد.
باتوجه به این که طی سال های اخیر درشهر قائمشهراحداث ساختمان های بلند مرتبه افزایش یافته است باعث بروز مشکلاتی از قبیل افزایش تراکم انسانی و ساختمانی، کاهش سرانه خدماتی(فضای سبز،بازی،اموزشی و …)،افزایش حجم ترافیک،فشار بیش از حد بر روی شبکه های مختلف شهر از قبیل اب ،برق،گاز و،عدم وجود فاضلاب شهری در بعضی نقاط و … شده است.
لذا در این تحقیق تلاش خواهیم کرد تا ضمن ارزیابی روند بلند مرتبه سازی در قائمشهر، به بررسی تاثیراحداث ساختمان های بلند در قائم شهراز نظر کاربری های شهری بپردازیم و سعی شود به سوالات زیر پاسخ داده شود:
-آیابلندمرتبه سازی بر کاربری زمین مسکونی در قائم شهرتاثیر می گذارد؟
-آیا بلند مرتبه سازی بر کاربری خدمات شهری تاثیرمی گذارد؟
-آیا بلند مرتبه سازی بر کاربریمعابر و شبکه ترافیک شهری تاثیر می گذارد؟
۱-۲- فرضیات تحقیق
بلند مرتبه سازی بر کاربری زمین مسکونی در شهرقائمشهر تاثیر می گذارد.
بلند مرتبه سازی با توجه به افزایش جمعیت شهری در کاربری خدماتی شهر تاثیر گذار است.

توسعه قابلیت های بازاریابی شرکت کوچک و متوسط

Vaijande(2012)

نتایج تحقیق نشان می­دهد مدیریت که از قابلیت ­های بازاریابی است روی رضایت مشتری و در نتیجه عملکرد سازمان تاثیر مثبت دارد.

نتایج حاصل از این تحقیق نیز نشان از وجود ارتباط مثبت بین قابلیت مدیریت و عملکرد سازمان می­دهد.

قابلیت ­های بازاریابی

Merrilees(2011)

نتایج تحقیق نشان می­دهد که قابلیت بازاریابی بر عملکرد بازاریابی و عملکرد بازاریابی بر عملکرد مالی تاثیر مثبت دارد.همچنین از میان قابلیت ­های بازاریابی،قابلیت نوآوری و قابلیت برند دارای اهمیت بیشتری هستند.

یافته های این تحقیق نیز ارتباط مثبت بین قابلیت های بازاریابی و عملکرد سازمان را تایید می­ کند.

قابلیت های بازاریابی تعیین معیار برای مزیت رقابتی پایدار

Vorhies(2005)

نتایج تحقیق نشان می­دهد که شرکت ها قابلیت هایشان را برای انتقال منابع به خروجی ها بر مبنای استراتژی های بازاریابی خود به کار می برند چنین قابلیت هایی با عملکردشان در ارتباط است و عملکرد آن ها را بهبود می بخشد.

یافته های این تحقیق نیز ارتباط مثبت بین قابلیت های بازاریابی و عملکرد را تایید می­ کند.

بررسی و مطالعه اثر قابلیت‌های بازاریابی و تنوع‌بخشی بر عملکرد مالی

قاضی زاده(۱۳۸۸)

نتایج بررسی نشان داد که بین قابلیت بازاریابی و عملکرد کل شرکت و عملکرد مالی در شرکت­های کارا رابطه مثبت و معنی­داری وجود دارد.

نتایج این تحقیق نیز ارتباط مثبت و معنی­دار بین قابلیت های بازاریابی و عملکرد را تایید می­ کند.

مدلی برای تعیین میزان تاثیر بازارگرایی بر عملکرد کسب و کار با توجه به قابلیت ­های بازاریابی

دولت آبادی(۱۳۸۴)

نتایج نشان می­دهد که عملکرد در فضای رقابتی کنونی تحت تاثیر یکپارچگی بازارگرایی و قابلیت ­های بازاریابی قرار دارد.

نتایج حاصل از این تحقیق نشان از وجود ارتباط مثبت بین قابلیت بازاریابی و عملکرد سازمان می­دهد

۵-۴٫ نتیجه ­گیری و پیشنهادات

شرکت­ها برای موفقیت باید مشتریان و رقبا و سایر عوامل تاثیرگذار بر بازار را شناسایی کنند. این مسئله در مورد صنعت فرش نیز ضرورت دارد. سازمان­ها باید نیازهای مشتریان و سلایق آنها در مورد فرش که مرتبا در حال تغییر می­باشد را شناسایی کرده و همچنین رفتار و اعمال رقبا را نیز زیر نظر داشته باشند زیرا آنها نیز به دنبال جذب مشتریان جدید هستند. شناخت و پیش‌بینی این عوامل و ارائه راه‌کار مناسب در برخورد با آن‌ها، در موفقیت آنها در بازار هدف، نقش کلیدی را بازی خواهد کرد. لذا بازارگرایی که همان ایجاد اطلاعات حاصل از بازار در کل سازمان درباره‌ی نیازهای جاری و آینده‌ی مشتریان، توسعه و انتقال این اطلاعات در سراسر سازمان و پاسخگویی به آن در تمام سطوح سازمان است، امری ضروری به حساب می ­آید. در این پژوهش نیز وجود ارتباط بین بازارگرایی و دو عامل قابلیت برند و قابلیت نوآوری تایید شد. به این معنا که بازارگرایی در صنعت فرش هم سبب شناسایی محصول سازمان و متمایز کردن آن از محصولات رقبا می­ شود و هم موجب می­ شود سازمانها بتوانند محصول یا خدمتی جدید مطابق با نیاز مشتریان ارائه دهند که این عوامل در موفقیت بنگاه­های صادرکننده فرش و بهبود عملکرد آنها بسیار موثر است. لذا توصیه می­ شود که سازمان­ها به جمع آوری اطلاعات از محیط پرداخته تا از تغییراتی که در نیازها و سلایق مشتری ایجاد شده به موقع، باخبر شوند و در جهت رفع سریعتر این نیازها برآیند تا بتوانند از رقبا پیشی گیرند. همچنین باید گروهی ایجاد کنند که در بازار میزان رضایت مشتریان را از محصول شرکت ارزیابی کند تا به رفع نواقص احتمالی در محصول یا فرایند کار بپردازند. ﻣﺨﺎﻃﺐ­ﺷﻨﺎﺳﯽ، ﺳﻠﯿﻘﻪ­ﯾﺎﺑﯽ و ﻧﯿﺎزﺳﻨﺠﯽ ﻣﻬﺘﺮﯾﻦ اﺻﻮل ﺑﺮای روﻧﻖ ﻓﺮوش اﺳﺖ. ﺑﺮای ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺑﻬﺮه­ﮔﯿﺮی از ﻋﻠﻢ تبلیغات و ﻋﻠﻢ ﺑﺎزارﯾﺎﺑﯽ ﻣﺸﺘﺮی را ﺑﺎ ﺧﻮد ﻫﻤﺮاه ﻧﻤﻮد و در او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺣﺲ وﻓﺎداری اﯾﺠﺎد ﮐﺮد. در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ رﻓﺘﺎر و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺿﺮوری اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻤﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻋﻼﯾﻖ، ﺳﻼﯾﻖ، اﺣﺴﺎﺳﺎت، ﻧﯿﺎزﻫﺎ و ﺗﻤﺎﯾﻼت اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﮔﺮاﯾﺸﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ، ﺗﻮان ﻣﺎﻟﯽ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮔﺮوه ﺳﻨﯽ، ﺟﻨﺴﯿﺖ و ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت ﺑﻪ ﻃﺮاﺣﯽ، ﺷﯿﻮه ﻋﺮﺿﻪ ﻣﺤﺼﻮل، ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻃﺐ ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﮐﺮد و رﺿﺎﯾﺖ آﻧﺎن را ﺟﻠﺐ ﻧﻤﻮد. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﮔﺮوه­ﻫﺎی ﺗﺎﺛﯿﺮﮔﺬاردر ﺑﺎزار ﺑﺮای آﮔﺎه ﻧﻤﻮدن، ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪن، ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﺮدن، اﻗﻨﺎع، ﺗﻐﯿﺮ ﻧﮕﺮش و داﻧﺶ و رﻓﺘﺎر، ﺗﺮﻏﯿﺐ، ﺗﺸﻮﯾﻖ و ﺟﻠﺐ ﻧﻈﺮ ﮔﺮوه­ﻫﺎی ﻋﺎدی و ﻣﻨﻔﻌﻞ ﻧﯿﺰ ﺿﺮوری اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺗﺴﺮﯾﻊ ﻣﺒﺎدﻻت را در ﭘﯽ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ. داﺷﺘﻦ آﻣﺎری دﻗﯿﻖ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ای ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﻣﻨﻈﻢ ﺑﺮای رﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﻓﺮش ﺿﺮوری اﺳﺖ.
- مدیریت، مهم­ترین عامل در حیات، رشد و بالندگی یا نابودی سازمان­هاست .مدیر، روند حرکت از وضع موجود به سوی وضعیت مطلوب را هدایت می­ کند. لذا حضور مدیران موفق و خبره در سازمان از اهمیت زیادی برخوردار است. در این پژوهش ارتباط بین قابلیت مدیریت و قابلیت نوآوری تایید شده است. به این معنی که وجود مدیران خبره در همه سطوح سازمان اعم از عملیاتی و زنجیره تامین و … سبب ارائه محصول یا خدمت جدید و یا ارائه راهکاری برای کاهش هزینه و… می­ شود. نقش مدیریت در مجموعه هایى که خلاقیت و نوآورى از ضروریات و عوامل اصلى سازمان است بسیار مهم و حساس است، زیرا مدیریت مى تواند توانایى خلاقیت و نوآورى را در افراد ایجاد، ترویج و تشویق کند و یا رفتار و عملکرد او مى تواند مانع این امر حیاتى شود. همچنین ارتباط بین قابلیت مدیریت و قابلیت برند نیز تایید شده است. یعنی داشتن مدیران با تجربه و خبره در سازمان سبب شناسانده شدن سازمان و محصول آن در بین مشتریان می­ شود. لذا توصیه می­ شود که مدیران خبره با عملکرد بالا در سازمان بکار گرفته شوند. حضور مدیران خبره در بخش عملیاتی و یا در زنجیره تامین برای هماهنگ نگه داشتن میزان هزینه و درآمد در سازمان به ویژه در بنگاه­های کوچک و متوسط که از سرمایه اندکی برخوردارند، بسیار ضروری است. مدیران با روشن ساختن اهداف و اطلاع رسانی به موقع آن به پرسنل می توانند خلاقیت و نوآوری را در پرسنل تقویت نمایند و باعث مشارکت و آزادی در تصمیم گیری­های سازمانی شوند. همچنین گزینش افراد مبتکر در واحدهای مختلف شرکت و توجه به تنوع دیدگاه ها و نظرات پرسنل شرکت و ارزیابی عملکرد پرسنل بر اساس میزان ارائه ایده ها و افکار جدید، راهکارهای نوین، چاپ مقالات علمی و حمایت مالی و معنوی از آنها از طرف مدیران عالی شرکت سبب بهبود عملکرد سازمان خواهد شد.
قابلیت نوآوری استراتژی است که سازمان باید برای بدست آوردن مزیت رقابتی از آن بهره گیرد. این امر بخصوص برای سازمان­های کوچک و متوسط، برای افزایش بقا در بازارهای جهانی در مقابل سازمانهای بزرگ، بسیار ضروری است. زیرا نوآوری توانایی سازمان را برای انطباق با محیط افزایش می­دهد. پیشرفت اقتصادی در یک دوره بلند­مدت به سرمایه ­گذاری در ابتکارات، اختراعات و نوآوری­ها با جهت­گیری ارتباط دادن پژوهش و آموزش­ها با بازار و نیازها، بستگی دارد. در بازار داخلی نوآوری از طریق آموزش و کسب مهارت ایجاد می شود که نقش مهمی در بهره وری عوامل و کیفیت محصولات دارد. کیفیت بالا و قیمت مناسب پایین در بخش تولید، می ­تواند باعث افزایش قدرت رقابت تولیدات صادراتی گردد. در بازار بین­الملل، مزیت­های نسبی فرصت ظهور می­یابند و کالا و خدمات مورد نیاز در گوشه و کنار جهان در شرایط رقابتی با حداقل هزینه ممکن در دسترس قرار می گیرند. هرگونه تغییر و تحول و یا تعادل جدید که در بازار رخ می دهد، می تواند براساس نوآوری و سایر عواملی باشد که این ظرفیت های جدید را ایجاد می کند. مسئولین بایستی راهکاری را تدوین و اجرا کنند که هدایت­کننده نوآوری و خلاقیت باشد. مثلا مشوق­های مالیاتی و اعتبارات سرمایه ­گذاری را می­توان به شرکت­هایی بسط داد که درگیر تحقیق و توسعه هستند و یا منابع بیشتری را برای خلاقیت و نوآوری در نظر گرفت. در این پژوهش وجود ارتباط بین قابلیت نوآوری و عملکرد بازاریابی در صنعت فرش تایید شده است که به این معنی است که بکارگیری نوآوری در زمینه تولید یا ارائه محصول موجب بهبود عملکرد بازاریابی سازمان می­ شود یعنی سبب می­ شود درآمد حاصل از فروش افزایش یافته و با جذب مشتریان بیشتر به سهم بزرگتری از بازار دست یابد. به این منظور سازمان­ها باید در ارائه پیشنهادات جدید به مشتریان نسبت به رقبای خود پیشتاز باشند و پیشنهادات جدید مشتریان خود را سریعتر پیگیری کنند. همچنین یافتن روشی برای پایین نگه­داشتن هزینه­ها سبب موفقیت بنگاه­های صادرکننده فرش خواهد شد.
- در دنیای رقابتی امروز که تنوع محصول سبب شده مشتریان با حق انتخاب­های فراوانی مواجه شوند، برند، سرمایه اصلی سازمان به شمار می­رود. برند می ­تواند با مشتری ارتباط برقرار کند و در صورت رضایت مشتری از آن، می ­تواند سبب ایجاد وفاداری نسبت به برند در او گردد. این وفاداری، حیات یک شرکت را تامین کند. در این پژوهش رابطه بین قابلیت برند و عملکرد بازاریابی تایید شد. به این معنی که اگر سازمان و محصولات آن در کشور هدف و بین مشتریان شناخته شده باشد، توانایی شرکت برای افزایش فروش و ارتقای موقعیت رقابتی و… افزایش می­یابد. به این منظور سازمانها باید تلاش کنند که برند مناسبی را برای شرکت خود برگزینند وآن را در صنعت بشناسانند. برند باید به وسیله ارتباط با دیگران تبدیل شود که با بیان آن، کیفیت مطلوب و ویژگی خاص فرش در ذهن مشتریان تداعی شود. برند جزء سرمایه‌های پنهان یک بنگاه می­باشد که سرمایه‌گذاری روی آن بر قیمت کالا مؤثر خواهد بود. ساخت یک برند قوی پر اهمیت است و سازمان دارای نام تجاری قوی و موفق می ­تواند درآمد بیشتری ایجاد نماید و در عملکرد بازاریابی خود با ثبات­تر باشد. در فضای رقابتی سبز فایل، خوش نامی نام تجاری نمایانگر هویت و اعتبار و یادآور تعاملات شرکت با مشتریان خود می­باشد که اهمیت ویژه ای دارد.

۵-۵٫ محدودیت های پژوهش

محدودیت­های پژوهش به صورت زیر بوده است:
- عدم همکاری مناسب برخی از صادرکنندگان در تکمیل پرسشنامه
- کمبود منابع اطلاعاتی مرتبط با موضوع پژوهش
- جامعه آماری پژوهش حاضر محدود به بنگاه­های صادرکننده­ای است که در کاشان می­باشند و تعمیم نتایج به کل صادر­کننده­ های فرش کشور نیاز به بررسی دارد.

۵-۶٫ پیشنهادهایی برای پژوهش­های آتی

زمینه ­های مرتبط موضوعی که در این پژوهش بدان پرداخته نشده است، می ­تواند به عنوان زمینه ­های موضوعی سایر پژوهشگران و دانشجویان قرار گیرد که برخی از آن­ها عبارتند از:
انجام تحقیقات مشابه در مناطق و استان های دیگر و مقایسه نتایج حاصل از آنها با نتایج تحقیق حاضر. این تحقیق در شهر کاشان انجام گرفته است. انجام این تحقیق درشهرهای دیگر، مسلما در قابلیت اطمینان نتایج این تحقیق کمک خواهد کرد.
بررسی تاثیر قابلیت ­های بازاریابی بر عملکرد بنگاه­های بزرگ
توصیه می­ شود در پژوهش­های آتی آمادگی در چند صنعت متفاوت مورد بررسی قرار گیرد تا قابلیت تعمیم پذیری آن افزایش یابد.
بررسی تاثیر قابلیت ­های بازاریابی بر عملکرد شرکت­های صادرکننده به سایر قاره­ها (علاوه بر کشورهای آسیایی)
در این پژوهش، تاثیر قابلیت ­های بازاریابی بر عملکرد بازاریابی شرکت بررسی شده است، توصیه می­ شود در پژوهش­های آتی تاثیر این قابلیت­ها بر عملکرد مالی نیز سنجیده شود.
در پژوهش­های آتی می توان تاثیر سایر قابلیت ­های بازاریابی همچون قابلیت محصول، قابلیت قیمت، قابلیت توزیع و… را بر عملکرد سازمان مورد بررسی قرار داد.

۳-۳۶-استعاره ی مصرحّه و مکنیّه در یک ترکیب
خبرت هست که چندین دل صاحبنظران نرگس مست تو هنگام نظر گرد آورد
(همان:۱۶۰)
بیت، بسیار ظریف و عزیز و نفیس بیان شده است.
“نرگس مست” استعاره ی مصرحّه ی مطلقه است چه از ملایم طرفین تشبیه “مست” ملایم مشترک (موجود در طرفین) و “نظر” ملایم مستعارٌمنه (انسان) را در استعاره، جمع آورده است. گویی “نرگس مست یار” با نفوذ در دل صاحبنظران (که ادّعای علم و حکمت دارند!) با یک نظر (حالت نرگس که شبیه به چشم است و نگاه که معادل نظر است) مرید و هواخواه خویش کرد! از این دیدگاه “نرگس مست” استعاره مکنیّه است
“خبرت هست؟” این جمله در شعر سبک عراقی پس از آن، آمده است :
خبرت هست که مرغان سحر می گویند آخرای خفته، سر از خواب جهالت بردار!
(سعدی، ۱۳۷۳ : ۱۹۶)
جمله ای که مثل صدها جمله ی عزیز و نفیس دیگر از زبان فارسی، دست کم از گویش ها و لهجه ها، رخت بر بسته است و به جای آنها ترکیبات جعلی و بی سر وپیکر همچون “تشکر به عمل می آورد” در زبان عزیز فارسی دری راه یافته و جا خوش کرده است!
۳-۳۷-استعاره ی مکنیّه و اضافه ی تشبیهی
بس که دود دل من دوش ز گردون بگذشت ابر در چشم جهان بین ثریّا افتاد
(همان:۱۳۵)
دود دل : استعاره ی تبعیّه از “آه دل".
مصراع اوّل کنایه است از آه سوزان و نفوذ و عروج به آسمان.
چشم جهان بین ثریّا : اضافه ی استعاری. همه ی اضافه های استعاری حتّی آنها که با مستعارٌله (مشبه ژرف ساخت) و یک صفت از صفات مستعارٌمنه (مشبهٌ به ژرف ساخت) پدید می آیند، استعاره ی مکنیّه اند. در ترکیب یاد شده، ثریّا (مستعار و مستعارٌله ) و چشم جهان بین ملایم مستعارٌمنه است.
ابر در چشم افتادن : استعاره ی تبعیّه و نیز مصرحّه از “گریه کردن” که ملایم نخست (چشم جهان بین) نیز در ساختار آن حضور دارد. “ابر” مجاز به علاقه ی علّت و معلول است از باران و در ساختار این استعاره دست اندرکار است.
در “چشم جهان بین” صفت ” جهان بین” ناظر به “درخشندگی” ستارگان ثریّا دارد. خودِ واژه ی ثریّا نیز به معنای ” لوستر و چهل چراغ” است و تعبیرات توصیفات کنایی و استعاری از ثریّا نیز ناظر به درخشانی آن است : خوشه ی زرّین، سیم برافشانده، بلور ثریّا، منشور ثریّا (منشور : حجم هندسی).
۳-۳۸-استعاره و کنایه
تا رخت تصوّف به خرابات نیاری در بتکده کی راه دهد پیر مغانت
(خاقانی، ۱۳۷۷ : ۱۲۹)
بتکده: مقام ولایت عرفانی و “بت بتکده” به ولیّ معرفت اشاره دارد.
رخت : لوازم سفر و اسباب و ساز و برگ، جمع آن، رخوت (بر وزن صُبوح)در متون به کار رفته است.
رخت تصوّف (تصوّف ← رخت). “خرابات” استعاره از مقام فنا است.
پیر مغان: استعاره است از رهبر و مرشد روحانی.
ز شوق لعل تو هر لحظه مردم چشمم لب پیاله به خوناب دیده، تر می کرد
(حافظ، ۱۳۸۹ : ۱۶۰)
در بیت فوق صورت بلاغی “لعل تو” استعاره ی مصرحّه از “لب معشوق” است. امّا معنای ظریف بیت و استعاره ی مندرج در آن : از شوق رسیدن به لب های شیرین یار، مردم چشمهایم، با ریختن اشک : لب پیاله را (که نزدیک یا متّصل به دهان من بود) تر می کرد. از “مردم چشم”
به طریق ایهام هم مردمک چشمم را اراده کرده و هم چشم همچون مردم [= انسان] را و بدین صورت با ملایم اشک ریختن و نسبت آن به “مردم چشم” استعاره ی مکنیّه آفریده است. حافظ نیز با نظر به اشعار خواجو، از “مردم چشم” ایهام آفریده است :
مردم چشمم به خون آغشته شد در کجا این ظلم با انسان کنند
(حافظ، ۱۳۸۹ : ۱۴۴)
شاخ را بین که چه سرمست برون آمده است گوییا او هم از این باده کدویی دارد
(همان :۴۷)
“کدو” ایهام است: الف) شراب کدو( شرابی که از کدو درست می کردند و یشمی رنگ بود)
ب) کدو را خشک می کردند و به عنوان ظرف شراب از آن استفاه می کردند.
“باده” مجاز از شیدایی به علاقه ی علّت و معلول.
“کدو” نماد جام است و به علّت قافیه ، (که هجاء” او = U” ست) “کدو” قافیه شده .
سرمست” استعاره ی تبعیّه ی وصفی ، مصراع دوّم کنایه بعید از “سرمستی و خرّمی “
چون دل ز پی ات رفت و خطا کرد سزا یافت دزدیده اگر دیده تورا دید سزا چیست؟
(خواجو:۱۰۶)
در مصراع نخست ، استعاره مکنیّه رخ داده و دل (مستعار) و مستعارٌله است و ” از پی رفت” و ” خطاکرد” و “سزا یافت” ملایم مستعارٌمنه است.
“دزدیده دیدن” یا نگاه کردن کنایه از نگاهی است که دیگران متوجّه نشوند(مکنیّی عنه وملزوم)، چه"دزدیدن” هر چیز به گونه ای است که دیگران پی نبرند.
چون شبس گِرد ماه خرمن کرد آه من راه کهکشان بگرفت
(همان:۱۲۶)
کهکشان (کاه کشان) : خطی ابری - خاکستری که از جنوب شرقی به شمال غربی در آسمان کشیده شده است و در افواه به آن “راه مکّه ” می گویند. کهکشان پدید آمده از میلیون ها ستاره که به جهت دوری از زمین به صورت خط راهی که گویی بر آن نرمه کاه ریخته اند، مشاهده می شود.
خرمن ماه : هاله ی ماه . در مصراع اوّل این ترکیب نیست امّا اجزای آن وجود دارد.
شب و ماه نماد زلف و چهره محبوبند. زلف محبوب چونان هاله ای دور چهره اش را گرفت.
۳-۳۹-استعاره با ژرف ساخت تشبیه تفضیل
چو از برگ گلش، سنبل دمیده است ز حسرت در چمن گل پژمریده است
(خواجو:۷۸)
برگ گل [ = گل سرخ] (مستعار ) و استعاره از “چهره ی لطیف” است (مستعارٌمنه ) و “سنبل” استعاره ی نمادین است از “زلف” و “دمیدن” در معنای مجازی ” تمایل و گرایش و سایه انداختن” است، چه زلف بر چهره می افتد و می آویزد و سایه می اندازد. لازم معنای “دمیدن” گیاه این است که پر از رویش، افشان می شود و سایه می اندازد. ضمناً “حسرت گل” را (استعاره ی مکنیّه ی تخییلیّه) (حسرت ملایم مستعارٌمنه ) گل (مستعار و مستعارٌله ) یادآور شده است و کنایتاً می گوید که گل در برابر چهره ی یار دچار خود کم بینی و حقارت شده و پژمرده است. بنابراین در ژرف ساخت استعاره ی فوق که یک تشبیه وجود دارد (چهره ی یار چون برگ گل است) و شاعر فقط مشبّه ٌ به را (برگ گل) به طریق استعاره آورده است، امّا تشبیه تفضیل در زیر ساخت این استعاره خودنمایی می کند.

۳-۴۰-پارادوکس و استعاره
مسلمانان چه زلف است آن که خواجو بدان هندوی کافر، بگرویده است
(خواجو:۷۸)
“هندو"در سبک عراقی استعاره از زلف است، مگر آنکه در معنای حقیقی به کار رفته باشد:

در حال حاضر خرما در پنج قاره دنیا و در بیش از ۳۴ کشور کشت و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. در سال ۱۳۸۸، ایران با حدود ۲۵۳ هزار هکتار سطح زیر کشت و با تولیدی بالغ بر ۱۰۵۴۰۰ تن، از بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان خرما در دنیا بوده است و از نظر سطح زیر کشت بعد از امارات متحده عربی و از نظر تولید بعد از کشور مصر در رتبه دوم جهانی قرار داشت (فائو، ۲۰۰۹). که از این سطح ۲۰۴۸۷۵ هکتار (۸۴ درصد) را درختان بارور و ۳۹۵۵۴ هکتار (۱۶ درصد) را درختان غیر بارور یا نهال با میانگین عملکرد ۴۹۱۲ کیلو‌گرم در هکتار تشکیل می‌دهند( آمار‌نامه وزارت جهاد کشاورزی، ۱۳۸۷).
۴-۲ گیاه‌شناسی نخل خرما
۱-۴-۲ برگ‌ها
منشأ پیدایش برگ، جوانه‌ی است که نزدیک به جوانه انتهایی که به تدریج رشد کرده برگ را تولید می‌کنند. برگ کامل از سه قسمت تشکیل یافته است: ۱- برگچه‌های که در بخش فوقانی برگ قرار دارد، ۲- قسمت خار‌دار که در بخش میانی برگ قرار دارد و ۳- قسمت عاری از تیغ یا خار که برگ را به تنه متصل می‌کند. شکل برگ پنجه‌ای یا پر مانند است. بسته به موقعیت پوشش گیاهی خرما، برگ‌های آن را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: ۱- برگ‌های سبز و از نظر فتوسنتزی فعال در خارج (۵۰%)، ۲- برگ‌های سبز در حال رشد در مرکز (۱۰%) و ۳- برگ‌های جوان، سفید، که از نظر فتوسنتزی هنوز فعال نیستند (۴۰%) در داخل یا قلب نخل خرما (تصویر ۲-۲).
۲-۴- ۲ اندام‌های تولید مثلی
نخل خرما گیاهی است دو‌پایه که گل‌های نر و ماده‌ی آن بر روی دو نخل به صورت جداگانه ظاهر می‌شوند. خوشه‌های گلدار تولید شده در محور‌های برگ سال قبل رشد کرده است. در موارد نادر هر دو گل‌های ماده و نر بر روی یک سنبله تولید شده که دو جنسه نامیده می‌شوند (میلن^[۵۴]، ۱۹۱۸). گل‌های تک‌جنسی تولید کننده مادگی و پرچم، در یک خوشه بزرگ قرار دارند، که متشکل از یک ساقه مرکزی^[۵۵] و چند رشته یا خوشه‌چه^[۵۶] است.
گل‌های ماده که روی نخل ماده ظاهر می‌شوند، دارای پوششی مشابه و یک مادگی سه برچه‌ای است (تصویر ۱-۲ الف). گل‌های نر که روی نخل‌های نر ظاهر می‌شوند و دارای ۶ پتال (کاسبرگ و گلبرگ) و ۶ پرچم در دو ردیف قرار می‌گیرند. در مراحل اولیه آن در یک پوشش سخت احاطه شده است که به عنوان غلاف^[۵۷] شناخته است. هر خوشه‌چه تعداد زیادی از گل‌های کوچک را حمل می‌کنند (چاندلر^[۵۸]، ۱۹۵۸). گل‌های نر دارای شش پرچم با میله‌های کوتاه نوک تیز و برافراشته و بساک‌های متصل پشتی است، که توسط گلبرگ تخم ‌مرغی ناقص و روپوش‌دار و سه کاسبرگ گل به صورت کاسه فنجانی سه شاخه‌ای مومی مانند احاطه شده است (تصویر ۱-۲ ب). رشد جوانه گل‌دهنده در زمستان بسیار کند بوده و در اسفند ماه شروع به رشد سریع می کند، به طوری که در اواخر زمستان (اواخر اسفند) و فروردین ماه غلاف‌ها کاملاً باز می‌شوند. تقریباً گیاهان حاصل از بذر خرما ۵۰ درصد نر و ۵۰ درصد ماده هستند.

_ب
الف
ج
تصویر ۱-۲ الف- گل آذین ماده، ب-گل آذین نر، ج- سمت راست گل‌های نر و سمت چپ گل‌های ماده
۳-۴-۲ میوه
میوه‌های خرما منفرد، کشیده، استوانه‌ای نوک‌دار، تک دانه، با کلاله انتهایی است. میوه خرما سته و از دو قسمت متمایز تشکیل می‌شود. اول قسمت خارجی که اطراف هسته را فرا می‌گیرد و قسمت خوراکی میوه را تشکیل می‌دهد که به پریکارپ یا فرا‌بر درخت مادری است. که از سه قسمت تشکیل شده است: الف- اپی‌‌کارپ^[۵۹] یا برون‌بر (پوست میوه) که عبارت است از یک پوسته نازک نسبتاً سخت و مومی و شفاف که روی هسته خرما کشیده شده است. ب- مزوکارپ^[۶۰] یا میان‌بر که در زیر پوست واقع شده و قسمت گوشتی میوه و خوراکی است. ج- اندوکارپ یا درون‌بر حد فاصل بین میان‌بر (قسمت خوراکی) و دانه (هسته) است و در خرما عبارت است از یک غشا بسیار نازک و سفید رنگ که روی خرما چسبیده است. قسمت داخلی میوه که هسته نامیده می‌شود بسیار سخت و به رنگ خاکستری یا قهوه‌ای است. جنین خرما که کوچک و راست و فاقد ریشه چه است، در داخل آلبومن حجیم، در هسته قرار دارد (تصویر ۲-۲).

تصویر ۲-۲ نمای شماتیک درخت و میوه‌ی نخل خرما (مانیر^[۶۱]، ۱۹۷۳)
۵-۲ تکثیر نخل خرما
اگر چه نخل‌ها از لحاظ اقتصادی مهم هستند، ولی بسیار نادیده گرفته شده‌اند. علاوه بر این، پیشرفت در زمینه اصلاح، ژنتیک، بهبود محصول و گسترش کشت تجاری برای نخل‌ها با عادت و طبیعت عمر طولانی این درختان تک لپه محدود بوده است. بیشتر نخل‌ها مانند، نارگیل و نخل روغنی تنها می‌توانند توسط بذر تکثیر شوند. سه روش برای تکثیر خرما وجود دارد: از طریق دانه، پاجوش (روش سنتی) و روش کشت بافت.

۱-۵-۲ تکثیر از طریق دانه
تکثیر دانه، همان تکثیر جنسی نامیده است، که اگر چه برای اهداف اصلاحی مفید است، اما یک روش مناسب برای تکثیر رویشی نخل محسوب نمی‌شود، زیرا: ۱- نخل خرما گونه‌ای دوپایه است در نتیجه نیمی از‌ ژنوم نتاج از پایه‌ی پدری و نیمی از پایه‌ی مادری خواهد بود، ۲- نخل‌ خرما هتروزیگوت بوده و در نتیجه تغییرات زیادی در نتاج وجود خواهد داشت و ویژگی‌های مطلوب از والدین خود را ممکن است از دست داده باشند، ۳-گیاهچه‌های بذری از نظر پتانسیل تولید، کیفیت میوه و زمان برداشت بسیار غیر‌یکنواخت خواهند بود، بنابراین برداشت آنها برای عرضه به بازار بسیار دشوار خواهد بود.
تکثیر با بذر تا حد زیادی ساده‌ترین و سریع‌ترین روش تکثیر بوده است. با این حال، با این روش تکثیر ارقام اصیل^[۶۲] تولید نمی‌کنند و هیچ دو نهالی به طور یکسان نخواهد بود. به دلیل تنوع آن‌ها، این روش تکثیر تنها برای مقاصد اصلاحی^[۶۳] مفید می‌باشد. در این صورت با کاشت دانه‌های خرما و تولید درختان متنوع می‌توان از میان آنها درختانی دارای میوه با کیفیت و دارای تحمل به تنش‌ها آنها را به صورت کلون تکثیر و معرفی کرد.
۲-۵-۲ تکثیر از طریق پاجوش
تکثیر پاجوش، یا غیر‌جنسی یا رویشی دارای مزایایی است از جمله: ۱-گیاهان پاجوشی به اصالت نخل‌های والدین می‌باشد. زیرا پاجوش از جوانه جانبی در تنه گیاه مادری توسعه یافته و در نتیجه میوه‌های تولید شده همان کیفیت نخل مادری را خواهند داشت و یکنواختی تولید را تضمین می‌کنند، ۲-گیاهان پاجوشی۲-۳ سال زودتر از گیاهچه‌های بذری میوه خواهند داد، ولی پاجوش‌‌ها به طور عمده به تعداد محدودی (حداکثر۲۰ تا ۳۰) در اوایل زندگی نخل (۱۰ تا ۱۵ سال پس از کاشت خرما) تولید می‌شوند (نیکسون و همکاران^[۶۴]، ۱۹۷۸) که از میان آنها در هر سال فقط سه یا چهار پاجوش برای کاشت مناسب هستند و حتی همان‌ها را باید به مدت ۱ تا ۲ سال قبل از کاشت در خزانه نگهداری و پرورش داد.
۳-۵-۲ تکثیر از طریق کشت بافت
استفاده از روش کشت بافت در خرما، که تکثیر درون شیشه‌ای نامیده می‌شود، دارای مزایای بسیاری است: ۱- تکثیر ارقام انتخاب شده ماده سالم (عاری از آفت و بیماری)، ارقام مقاوم به بیماری بایود^[۶۵]، ارقام نر با گرده برتر با ویژگی‌های متازنیا^[۶۶] مفید، ۲- تکثیر در مقیاس وسیع، ۳- تکثیر بدون تأثیر فصل، ۴- تولید گیاهان یکنواخت از نظر ژنتیکی، ۵- حصول اطمینان از مبادله آسان و سریع مواد گیاهی بین مناطق مختلف ۶- از لحاظ اقتصادی هنگامی که تولید زیاد مورد نیاز است قابل اعتماد است.
موفقیت تکثیر تک‌لپه‌ای‌ها در شرایط درون شیشه‌ای به تعداد نسبتاً کمی از گونه‌های گیاهی محدود شده است. در حالی که بسیاری از دولپه‌ی‌ها با موفقیت کشت بافت شده‌اند. به علاوه در گیاهان چوبی، توانایی باززایی گیاهچه‌ با بهره گرفتن از تکنیک کشت بافت در مقایسه با گیاهان علفی^[۶۷] پایین‌تر بوده است. در نخل‌ها، تا بیست سال پیش، موفقیت کمی در القاء و نگهداری کالوس به‌دست آمده بود. ولی امروزه تکنیک‌های کشت بافت گیاهی برای طیف گسترده‌ای از گیاهان و نخل‌های که از لحاظ اقتصادی مهم هستند به عنوان مثال، در نارگیل، نخل روغنی و خرما (کیک و همکاران^[۶۸]، ۱۹۸۹) بکار گرفته شده است.
۶-۲ عوامل مؤثر بر رشد و نمو ریز‌نمونه
رشد و نمو گیاه در محیط درون شیشه‌ای به عوامل متعددی بستگی دارد که از آن جمله می‌توان به نوع گیاه، مواد غذایی، عوامل محیطی و مواد آلی ویژه اشاره نمود. ساختار ژنتیکی گیاه یک عوامل مهم و حساس در هر یک از مراحل رشد گیاه محسوب می‌شود. مواد غذایی مورد نیاز گیاه شامل آب، عناصر معدنی و قند‌ها می‌باشند. عوامل فیزیکی رشد و نمو شامل نور، درجه حرارت، pH و غلظت‌های گازهای اکسیژن و دی‌اکسید‌کربن هستند که بر جذب آب، تبخیر، فتوسنتز، تنفس، رشد و غیره مؤثر هستند. مواد آلی در غلظت بسیار کم مورد احتیاج هستند، توزیع انواع مواد به داخل گیاه و بنابراین، مسؤولیت تقسیم سلولی و رشد سلول را بر عهده دارد. تنظیم‌کننده‌های رشد، خصوصاً اکسین‌ها و سیتوکینین‌ها، باعث تنظیم نمو اندام‌ها در ریزنمونه‌های کشت شده می‌گردند. تنظیم رشد و نمو یک گیاه فرایند پیچیده‌ای است که به ساختار ژنتیکی گیاه و محیط بستگی دارد. بنابراین در زمان تهیه محیط کشت بایستی اثرات متقابل این عوامل روی یکدیگر مد نظر قرار داده شود.
۱-۶-۲ محیط کشت
یکی از مهمترین عوامل دخیل در رشد، نمو و مورفوژنز بافت‌های گیاهی کشت شده مواد تشکیل‌دهنده محیط کشت می‌باشد. نیاز‌های غذایی اولیه سلول‌های گیاهی در شرایط درون شیشه‌ای شباهت زیادی با نیاز‌های غذایی گیاه کامل دارد. محیط کشت پیشنهادی توسط موراشیک و اسکوگ^[۶۹] (۱۹۶۲) کاربرد وسیعی در کشت بافت دارد و به طور کلی مواد تشکیل‌دهنده آن شامل: ترکیبات ‌غذایی که خود شامل آب، عناصر پر‌مصرف، عناصر کم‌مصرف، قند‌ها، ویتامین‌ها، اسید‌های آمینه و دیگر مواد نیتروژن‌دار، سیستم حمایت‌کننده یا عوامل ژله‌ای و مواد تنظیم‌کننده رشد گیاهی است.
در طول مراحل اولیه کشت بافت نخل خرما انواع مختلف محیط‌های غذایی توسط بسیاری از محققین از جمله محیط) WH شروئیدر، ۱۹۷۰)، محیط Knobb’s مورد استفاده قرار گرفت (آمر و بن‌بادیس^[۷۰]، ۱۹۷۷). اما در حال حاضر بیشترین و با صرفه‌ترین محیط کشتی که برای کشت بافت خرما در نظر گرفته شده است محیط کشتMS موراشیک و اسکوگ است. محیط MS اولین بار در توسط کیپس و لنین_- روونی^[۷۱] (۱۹۷۴) در کشت بافت خرما مورد استفاده قرار گرفته است. محیط کشت پایه MS معمولاً برای جنین‌زایی و اندام‌زایی در خرما استفاده ‌گردیده، که آن هم بسته به ژنوتیپ و رقم تغییر یافته است (جین، ۲۰۰۶). محیط کشت Y₃ Eeuwens (فرناندو و گامیگی^[۷۲]، ۲۰۰۰) برای کشت بساک نارگیل و همچنین محیط کشتCRI 72 )کارینه‌راتنه و پرینه‌پراما^[۷۳]، ۱۹۸۹) برای کشت بافت نارگیل فرموله شده است. محیط کشت CRI 72 در القاء کالوس و جنین‌زایی سوماتیکی ریز‌نمونه‌های جنین‌ نارس نارگیل (فرناندو و گامیگی، ۲۰۰۰)، برچه (فرناندو و همکاران، ۲۰۰۳)، تخمدان (پرارا و همکاران^[۷۴]، ۲۰۰۷) با موفقیت همراه بوده است. با این حال، پاسخ مثبتی در کشت بساک نارگیل را القاء نمی‌کند (پرارا و همکاران، ۲۰۰۸). محیط کشتY₃ Eeuwens در مقایسه با محیط کشت CRI 72 دارای اسید ‌آمینه‌های (آسپاراژین، گلوتامین و آرژنین) و همچنینNH₄Cl ، KCl و NiCl بالاتری است. گلوتامین اثر تحریکی بر آندروژنز دارد (گوا و همکاران^[۷۵]، ۱۹۹۹). محیط کشت MS به عنوان محیط پایه برای القای آندروژنز در بسیاری از گونه‌های زراعی مانند فلفل (کیم و همکاران^[۷۶]، ۲۰۰۴)؛ کدو (مت‌والی و همکاران^[۷۷]، ۱۹۹۸)؛ برنج (وانگو همکاران^[۷۸] ، ۱۹۸۳) و مارچوبه (پنگ و والن^[۷۹] ، ۱۹۹۹) استفاده شده است. با این حال در القای آندروژنز در بساک نارگیل مؤثر نبوده است (پرارا، ۲۰۰۸).
۱-۱-۶-۲ آب
باید به کیفیت آب مورد استفاده توجه زیادی معطوف شود، زیرا قریب ۹۵ درصد از محیط کشت را آب تشکیل می‌دهد. در سال‌های اخیر، برای کشت بافت از آبی استفاده می‌شود که توسط اسمز معکوس^[۸۰]، خالص سازی شده است. آب خالص سازی می‌تواند با بهره گرفتن از آب یون برداری^[۸۱]‌ و یا دوبار تقطیر شده^[۸۲] تأمین نمود. بهتر است آب مقطر در ظروف پلی‌اتیلنی و یا ظروف شیشه‌ای پیرکس نگهداری شود، زیرا ظروف شیشه‌ای معمولی بوسیله یون‌های سرب، سدیم و آرسنیک آلوده می‌شوند که می‌توانند به آن اضافه شوند (سادات نوری و همکاران، ۱۳۹۰).
۲-۱-۶-۲ عامل ژله‌ای
کشت‌ها در شرایط آزمایشگاهی نیاز به یک سطح رشد دارند. به همین دلیل آگار به عنوان عامل ژله‌ای تکیه‌گاه فیزیکی را برای رشد کشت‌ها را فراهم می‌آورد. آگار یک پلی ساکارید مرکب با جرم ملکولی بالا است که قدرت تولید ژل در محیط کشت را دارد. این ماده یکی از مشتقات دیواره‌ی سلولی گروهی از جلبک‌های قرمز (رودوفیسه^[۸۳]) و علف دریایی گاراسیلاریا^[۸۴] است. آگار از دو بخش تشکیل شده است: آگارز^[۸۵] ۷۰ درصد و آگاروپکتین^[۸۶] ۳۰ درصد. جزئی که باعث ایجاد حالت ژله‌ای در آگار می‌شود، همان آگارز است. آگار دارای خاصیت جذب آب بوده و وقتی به محیط کشت اضافه می‌شود، آب آن را جذب نموده و یک حالت ژله‌ای و در عین حال متخلخل به محیط می‌بخشد و در نتیجه تبادل گاز‌ها بخصوص اکسیژن و گاز کربنیک به‌خوبی صورت می‌گیرد. آگار با ترکیبات تشکیل‌دهنده محیط کشت واکنش نداده و همچنین توسط آنزیم‌های گیاه تجزیه نمی‌شود (کینزلی و هندرسون^[۸۷]، ۱۹۸۸).
نتایج متعدد نشان داده است که تعداد جنین‌های سوماتیکی تشکیل شده از گل‌آذین نخل خرما به طور قابل توجهی در محیط کشت مایع افزایش یافته است (سیدکی^[۸۸]، ۲۰۱۲)، به طوری که ۵/۳ برابر (القرایی، ۲۰۱۲) تا ۵/۵ برابر (عثمانی^[۸۹] ۲۰۰۹) بوده است. نتایج مشابه توسط ورمندی و ناوار^[۹۰] (۱۹۹۶) در ریز‌نمونه رأس ساقه به‌دست آمده است. علت آن توزیع بهتر مواد غذایی است زیرا در حالتی که گیاهان غوطه‌ور باشند، به آسانی می‌توانند مواد غذایی، تنظیم‌کننده‌های رشد و مواد دیگر را از تمام جهات جذب نمایند ولی در کشت جامد فقط قسمت انتهایی ریزنمونه در تماس با محیط کشت است. ممکن است برای جنین‌زایی کالوس به دلیل رقابت قابل توجهی برای مواد غذایی مهم باشد (تی‌چت و همکاران^[۹۱]، ۱۹۹۱). به‌علاوه، در کشت مایع، مواد مضر تولیدی ریزنمونه‌ها در محیط کشت رقیق می‌گردد، در حالی که در محیط کشت جامد این مواد در نقطه مشخصی متراکم می‌شوند. مقدار آگار بسته به نوع آن و نوع محیط کشت متفاوت است. معمولاً عامل ژل کننده در محیط کشت نخل خرما، آگار و به میزان ۸ گرم در لیتر است (ال‌خلیفه و همکاران^[۹۲]، ۲۰۱۲).
۳-۱-۶-۲ کربوهیدات‌ها ( منبع کربن و انرژی)
سلول‌ها، بافت‌‌ها و اندام‌های گیاهی کشت شده برای تأمین انرژی مورد نیاز خود به یک منبع کربوهیدارت وابسته هستند. در کشت بافت که فعالیت فتوسنتزی در شرایط آزمایشگاهی بافت‌های گیاهی با توجه به شدت نور کم، رطوبت نسبی بالا و محدود بودن تبادل گازی کاهش می‌یابد، تأمین کربوهیدارات ضروری است (کوزای^[۹۳]، ۱۹۹۱). در میان کربوهیدات‌های مختلف، بیشتر از ساکارز در کشت بافت استفاده می‌شود (ایراکی و ترمبلی^[۹۴]، ۲۰۰۱). ساکارز معمولاً بعد از اتوکلاو کردن به مونو‌ساکارید‌های گلوکز و فروکتوز تبدیل می‌گردد (فاولر^[۹۵]، ۱۹۸۲). بافت‌های گیاهی در حال رشد ابتدا گلوکز محیط را جذب نموده و در ادامه از فروکتوز استفاده می‌کنند. گامبورک و فیلیپس^[۹۶] (۱۹۹۵) اظهار داشتند که ساکارز، گلوکز و تا حدودی فروکتوز به عنوان تنها منبع کربن در کشت بافت شناخته شده‌اند. از کربوهیدات‌های دیگری مانند لاکتوز، مالتوز و نشاسته نیز استفاده شده است، اما هیچ کدام بر ساکارز برتری نداشته‌اند (ریکین،۱۹۸۳). ال-باهر^[۹۷] (۱۹۸۹) غلظت‌های ۳، ۶ و ۱۰ درصد ساکارز را مورد بررسی قرار داد، او دریافت که بر اساس وزن‌تر کالوس بهترین رشد از ۳ درصد ساکارز به‌دست می‌آید. این نتیجه توسط محمد^[۹۸] (۱۹۹۶) نیز به‌دست آمده است. اساکا و همکاران^[۹۹] (۱۹۹۴) مشاهده کردند مانیتول از نظر رشد فعال بر حسب درصد وزنی شباهتی به ساکارز نشان نمی‌دهد.
همچنین ساکارز به عنوان بهترین منبع کربن توسط بسیاری از محققان گزارش شده است که احتمالاً ناشی از نقش انتقال انرژی آن در بسیاری از گیاهان است (تامپسون و تورپ^[۱۰۰]، ۱۹۷۸). به طوری که الدوایتی^[۱۰۱] (۲۰۰۰، به نقل از سیدکی و همکاران، ۲۰۱۲) نشان داد ساکارز نسبت به گلوکز و فروکتوز بهترین نتیجه را در تولید جنین‌های سوماتیکی بالغ از کالوس جنین‌زای ریز نمونه رأس ساقه را داده است. در اغلب گزارشات غلظت در ۶۰ میلی‌گرم در لیتر ساکارز تعداد جنین‌های سوماتیکی نسبت به غلظت ۴۰ میلی‌گرم در لیتر ساکارز کاهش می‌دهد. ابول سعود و همکاران (۲۰۰۷) نیز گزارش کردند که افزایش غلظت ساکارز از ۲۰ تا ۴۰ گرم در لیتر در محیط کشت افزایش درصد جنین‌زایی مستقیم از ریز‌نمونه گل‌آذین نخل خرما بهبود داده است. ولی افزایش غلظت مانتیول ۳۰ تا ۶۰ گرم تعداد جنین‌های سوماتیکی بالغ از کشت جنین کاهش داده است. از طرفی پدیده‌ی قهوه‌ای شدن کمتر شده است. به طور کلی از مانیتول برای اعمال تنش اسمزی در شرایط آزمایشگاهی در غلظت‌های بالا به محیط کشت اضافه می‌گردد. اعتقاد بر این است مانیتول تقریباً بر فرایند‌های متابولیکی بی‌اثر است، در شرایط آزمایشگاهی پدیده‌های وابسته به مانیتول عمدتاً به عنوان اثرات اسمتیک تعریف می‌گردند (استاینز^[۱۰۲]، ۱۹۹۹). ال‌خطیب^[۱۰۳] (۲۰۰۸) از شیره‌ی خرما به عنوان یک منبع جایگزین برای ساکارز در محیط کشت استفاده کرده است و نتیجه گرفت که بافت‌های خرما قادر به استفاده از شیره خرما به عنوان تنها منبع کربن برای رشد رویشی خود هستند. علاوه بر این، شیره خرما با غلظت ۶ درصد می‌تواند به عنوان جایگزین ۳۰ تا ۶۰ گرم در لیتر ساکارز بکار رود.
۴-۱-۶-۲ عناصر معدنی
بعد از قند، مواد معدنی مهمترین گروه مواد غذایی در رشد درون شیشه‌ای بافت‌های گیاهی هستند. نمک‌های معدنی عبارتند از عناصر پر‌مصرف^[۱۰۴] (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و گوگرد) و عناصر کم‌مصرف^[۱۰۵] (کلر، مس، منگنز، آهن، روی، مولبیدن و بر). معمولاً از محلول‌ غلیظ پایه^[۱۰۶] برای ساختن محیط کشت استفاده می‌شود. محلول‌های پایه‌ باید در حرارات پایین (۴ درجه‌ سانتی‌گراد) و در شیشه‌های تیره نگهداری شوند. در تهیه محلول‌های پایه ممکن است اضافه کردن نمک‌ها با هم سبب تشکیل رسوب شود که برای جلوگیری از این مشکل بایستی دستورالعمل مربوط به ساخت محلول‌های استاندارد را رعایت کرد (باجوانی و رازادن^[۱۰۷]،۱۹۹۶).
۵-۱-۶-۲ اسیدیته (PH)
واکنش pH هر محلول میزان غلظت یون هیدروژن را در آن محلول نشان می‌دهد. pH محیط کشت معمولاً بین ۶/۵ تا ۸/۵ تنظیم می‌گردد، اما عکس‌العمل مطلوب معمولاً در pH متفاوت از آن ایجاد می‌شود. اگرpH خیلی پایین باشد، ممکن است ۱-پایداری ترکیباتی مثل اکسین (IAA)، اسید جیبرلیک، ویتامین B₁ و اسید پانتوتنیک کاهش ‌یابد، ۲-آگار به خوبی سفت نشده و محیط کشت شل و آبکی ‌شود، ۳- برخی نمک‌های خاص (بویژه نمک‌های فسفات و آهن) رسوب کنند ۴- جذب یون آمونیوم کند ‌شود. اتوکلاو کردن pH محیط کشت را کاهش می‌دهد (اسکیروین^[۱۰۸] و همکاران، ۱۹۸۶). اغلب، بافت کشت شده خودش حالت بافری را تنظیم می‌کند. به طوری کهpH اندکی کاهش یافته و به حد مطلوب می‌رسد. در نخل خرما بر حسب نوع ریز‌نمونه pH محیط کشت متفاوت بوده است. به طوری که در کشت ریز‌نمونه رأس ساقه، گل‌آذین، جنین، pH در حدود ۷/۵ (زاید و همکاران، ۲۰۱۱) و در کشت بساک pH در حدود ۸٫۵ (پرارا، ۲۰۰۷) در نظر گرفته شده است.
۶-۱-۶-۲ هورمون‌ها و تنظیم‌کنندهای رشد
مجموع هورمون‌ها و ترکیبات مصنوعی آن‌ها، تنظیم‌کننده‌های رشد نامیده می‌شوند. در کشت بافت خرما، تنظیم‌کننده‌های رشد (مخصوصاً اکسین‌ها و سیتوکینین‌ها) کاربرد وسیع دارند (جورج و همکاران^[۱۰۹]، ۲۰۰۸).
۱-۶-۱-۶-۲ اکسین‌ها
تنها اکسین طبیعی مورد استفاده در کشت بافت ایندول استیک اسید (IAA)^[110] است. در حالی که اکسین‌های مصنوعی مانند، ایندول‌‌بوتیریک‌‌اسید^[۱۱۱]IBA) )، نفتالین‌استیک‌اسید (^[۱۱۲](NAA، توفوردی ((۲,۴-D^[113]، توفور‌فایو‌‌تی(۲,۴,۵-T)^[114]، دیکامبا^[۱۱۵] و پیکلورام^[۱۱۶] نسبتاً فعال‌تر هستند. اکسین‌ها معمولاً باعث رشد طولی سلول، تورم بافت‌ها، تقسیم سلولی و تشکیل ریشه‌های نابجا، ممانعت از تشکیل شاخه‌های نابجا و جانبی، جنین‌زایی در کشت‌های مایع یا سوسپانسیون، تشکیل مریستم در بافت‌های سازمان نیافته و حفظ غالبیت انتهایی می‌شوند. در غلظت کم اکسین تشکیل ریشه‌های نابجا حالت غالب دارد، در حالی که در غلظت زیاد اکسین تشکیل ریشه صورت نمی‌گیرد و تشکیل کالوس اتفاق می‌افتد. در بعضی موارد اضافه نمودن اکسین سبب تسریع رشد گیاهچه می‌‌شود (اسمیت^[۱۱۷]، ۲۰۱۲). اکسین‌ها انبساط پذیری دیواره سلولی را افزایش می‌دهند، که منتج به نرم شدن دیواره سلولی و طویل شدن سلول می‌شود. اکسین‌ها در حضور نور با خروج پروتون از سلول و اسیدی شدن دیواره‌های سلولی، عامل شکستن اتصالات اصلی دیواره ساولی و تحریک توسعه‌ی برگ هستند (ون‌واکن‌برگ و کلاند^[۱۱۸]، ۱۹۷۹). اکسین‌ طبیعی (IAA) غالباً به دلیل ناپایدار بودن د‌ر کشت بافت درختان به کار نمی‌رود. در زمان تهیه‌ی محیط کشت در حدود ۴۰ درصد IAA موجود در محیط کشت MS با ۲۰ دقیقه اتوکلاو از بین می‌رود (نیسن و ساتر^[۱۱۹]، ۱۹۸۸). به‌علاوه وجود آهن در محیط کشت تجزیه‌ی IAA در مجاورت نور را تحریک می‌کند (دانلپ و روباکر^[۱۲۰] ۱۹۸۸). IBA در شرایط اتوکلاو و نور با سرعت کمتری نسبت به IAAتجزیه ‌می‌گردد (نسین و ساتر، ۱۹۹۰). یکی دیگر از مزایای کاربرد IBA نسبت به سایر اکسین‌ها این است که IBA به IAA که همان اکسین طبیعی است تبدیل می‌شود (اپستین و لاوی^[۱۲۱]، ۱۹۸۴).
جهت عملکرد بهینه ساختار‌های جنین‌زا در گونه‌های زراعی به اکسین‌های مختلف مورد نیاز است. در میان اکسین‌ها، ۲,۴-D به طور گسترده در کشت بافت خرما مورد استفاده قرار می‌گیرد. به طوری که مؤثر‌ترین اکسین در کشت بافت خرما بوده است. ال حضرمی و بزیز^[۱۲۲] (۱۹۹۵) گزارش دادند ۲,۴-D اثرات مفید در القای ظرفیت جنین‌زایی کالوس دارد. دقیقاً مشخص نشده که۲,۴-D چگونه کالوس‌زایی نخل خرما را تقویت می‌کند، اما به دلیل سرکوب تجمع مواد سمی فنلی و همچنین تکمیل کمبود اکسین درون‌زا در کالوس‌زایی مؤثر است (اسمیت و استریت^[۱۲۳]، ۱۹۷۴). ابو‌ال‌نیل^[۱۲۴] (۱۹۸۹) نشان داد که NAA، IAN^[125] و ۲,۴-D ترکیبات فعال در کشت بافت هستند. NAA و IAN در کشت بافت خرما می‌توانند جایگزین ۲,۴-D گردند لذا هر دو تنظیم‌کننده رشد می‌توانند سبب رشد کالوس و باززایی گیاهان شوند. در کشت بافت ارقام نخل خرمای امسکشی^[۱۲۶] (سان و همکاران^[۱۲۷]، ۲۰۰۶)، جیحل^[۱۲۸] و بوستامی‌نویر^[۱۲۹] (زوین و ال- هادرامی^[۱۳۰]، ۲۰۰۷)، دگلت‌نور^[۱۳۱] (افکای و همکاران، ۲۰۰۳) و دگلت‌بی^[۱۳۲] (عثمانی و همکاران، ۲۰۰۹) مشخص شد که ۲,۴-D برای القای جنین‌زایی سوماتیکی از ریزنمونه‌ی برگ لازم است اما غلظت ۲,۴-D مورد نیاز ارقام مختلف خرما متفاوت است. ۲,۴-D در بسیاری از سیستم‌های کشت بساک استفاده شده است و غلظت بهینه آن برای القاء آندروژنز به نوع گونه بستگی‌ دارد (بل و همکاران^[۱۳۳]، ۱۹۹۳). اکسین مصنوعی ۲,۴-D مؤثرترین تنظیم‌کننده رشد گیاهی برای وادار کردن آندروژنز در بسیاری از محصولات، از جمله جو (ژنگ و کنزاک^[۱۳۴]، ۱۹۹۹) و گندم (بال و همکاران، ۱۹۹۳) بوده است. علاوه بر این بر القای کالوس‌زایی در ریز‌نمونه‌های مختلف نارگیل (ویراکین^[۱۳۵]، ۲۰۰۴؛ ویردیل^[۱۳۶]، ۱۹۸۹؛ ایبرت و تیلور،۱۹۹۰) مؤثر بوده است. پرارا و همکاران (۲۰۰۸) نشان دادند که ۱۰۰ میلی‌گرم۲,۴-D برای القای نرزایی در کشت بساک نارگیل مؤثر است. آندروژنز در برخی گونه‌های سخت چوب با اکسین‌های ضعیف‌تر IAAو یا NAA مؤثر‌تر بوده است (چن، ۱۹۸۷). در گندم IAA و NAA ممکن است سبب جنین‌زایی مستقیم شوند در حالی که ۲,۴-D تکثیر سریع سلولی و تشکیل کالوس‌های غیر جنین‌زا را افزایش می‌دهد (بل و همکاران، ۱۹۹۳). مقادیر ppm100-50 از تنظیم کننده‌های رشد IAA،IBA و NAAبر روی پا‌جوش نخل خرما به طور قابل توجهی تعداد، وزن و طول ریشه را افزایش داده است (ال هدایری و همکاران[۱۳۷]،۱۹۹۱). غلظت‌های بالای NAA (^6- ۱۰ تا ^۷- ۱۰ مولار ) رشد بافت‌های نخل خرما را تحریک کرده است. اما روی وزن‌تر بافت نارگیل خاصیت باز دارندگی دارد. اما زمانی که از ^۶– ۱۰ × ۵/۲ به^۵- ۱۰× ۵/۲ آغاز به ریشه‌دهی کرده است (ایوانس، ۱۹۷۸). IAA، IBAو NAA برای ریشه‌زایی پاجوش‌ها استفاده گردیده است (افضل و همکاران^[۱۳۸]، ۲۰۱۱). ترم‌زی و همکاران^[۱۳۹] (۲۰۱۴) جهت بررسی اثر NAA غلظت‌های مختلف (۰، ۵/۰، ۱ و ۲ میلی‌گرم در لیتر) روی توسعه کشت‌های شبه جنینی از کلون‌هایPL 209 ،PL 213 وPL 220 نخل روغنی بر روی محیط MS مطالعه‌ای انجام دادند. انداز‌ه‌گیری وزن‌تر، پیش‌جنین و تعداد شاخساره‌ها در طول ۱۶ هفته از آزمایش ثبت گردید. نتایج نشان داد که بیشترین میانگین وزن‌تر و تعداد شاخساره در PL 213 در محیط MSبدون NAA (کنترل) و پس از آن درPL 209 وPL 220 رخ داده است. در اکثر آزمایشات انجام شده بر روی نخل خرما NAA برای القاء ریشه و طویل شدن ریشه (خان، ۲۰۱۲)، افزایش توسعه جنین‌های سوماتیک، افزایش‌ کالوس‌های جنین‌زا و تعداد جنین‌های حاصله (پینکر و همکاران^[۱۴۰]، ۲۰۱۰) استفاده گردیده است.
۲-۶-۱-۶-۲ سیتوکینین‌‌ها
سیتوکینین‌ها غالباً برای تحریک رشد و نمو در بافت‌های کشت شده به کار می‌روند. در این میان کینتین، زآتین، بنزیل‌آمین (BA)، دی متیلالیل آمینو‌پورین (۲ip) و بنزیل‌آمینو‌پورین (PBA) استفاده متداولی دارند. زآتین و ۲ip به عنوان سایتوکینین‌های طبیعی شناخته شده‌اند، در حالی که کینتین، BA، PBA سایتوکینین‌های مصنوعی می‌باشند. این هورمون‌ها به‌ویژه اگر توأم با یک اکسین اضافه شوند، باعث تحریک تقسیم سلولی می‌شوند (بوهم^[۱۴۱]، ۱۹۸۰). سایتوکینین‌ها در غلظت‌های بالا باعث تشکیل ساقه نابجا می‌شوند، اما معمولاً از تشکیل ریشه ممانعت می‌شود‌‌. این هورمون‌ها از طریق کاهش غالبیت رأسی^[۱۴۲] در ریزنمونه‌ باعث تحریک تشکیل ساقه نابجا می‌شوند (اسمیت، ۲۰۱۲). اثر سیتوکینین‌ها بعضی مواقع شبیه اثرات نور است و جذب پتاسیم را تحریک می‌کنند (گرین و مویر^[۱۴۳]، ۱۹۷۹). اکسین‌ها در سلول‌ها پدیده‌هایی را تنظیم می‌کنند که منجر به نسخه برداری از DNA می‌شود. در مقابل سیتوکینین‌ها پدیده‌هایی را تنظیم می‌کنند که موجب تقسیم میتوز می‌شود. در نتیجه در حضور اکسین نسخه برداری از DNA صورت می‌گیرد، ولی سلول‌ها تقسیم نمی‌شوند، مگر اینکه سیتوکینین هم اضافه شود. به همین دلیل در حضور سیتوکینین، فقط سلول‌هایی تقسیم می‌شوند که قبلاً DNAی آنها نسخه برداری شده است (جوانیو و تاندیو دمارماک^[۱۴۴]، ۱۹۷۳). برای تشکیل کالوس و نیز تقسیم سلولی به سیتوکینین‌ها نیاز است (مینوکا^[۱۴۵]، ۱۹۸۷)، اما کاربرد سطوح متعادلی از دو تنظیم‌کننده رشد اکسین و سیتوکینین، باعث تشکیل کالوس می‌‌شود (روت، ۲۰۰۴). بنزیل‌آمین فعال‌ترین، ارزان‌ترین و تنها سیتوکینینی است که می‌تواند اتوکلاو گردد. بنابراین در کار‌های ریزازدیادی تجاری که هزینه و سادگی کار مورد توجه است بیشترین کاربرد را داراست (توماس و بلاکسلی^[۱۴۶]، ۱۹۸۷). گزارشات متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد در ترکیب با اکسین بر جنین‌زایی سوماتیکی در تعداد زیادی از گیاهان مؤثر بوده است (جنید و همکاران^[۱۴۷]، ۲۰۰۷). اغلب موارد، ۲,۴-D و BAP برای تحریک رشد جنین‌های سوماتیکی استفاده می‌شود. در نخل خرما ۲/۰ میلی‌گرم در لیتر BAP برای تحریک جوانه‌زنی حدود ۷۶ درصد از جنین‌های سوماتیکی استفاده می‌شود (هونگ^[۱۴۸]، ۱۹۹۹). اشراقی و همکاران^[۱۴۹] (۲۰۰۵) نشان دادند که اثر تنظیم کننده‌های رشدی ۲,۴-D و BAP درالقاء کالوس و جنین سوماتیک وابسته به رقم است. در واقع، در رقم خنیزی^[۱۵۰] کالوس‌های جنین‌زا بر روی محیط کشت حاوی۶/۴ میلی‌گرم در لیتر BAP و ۴/۳ میلی‌گرم در لیتر ۲,۴-Dتشکیل شده است. درمقابل، در رقم مردار سنگ^[۱۵۱] غلظت‌های بالاتر۲,۴-D (154میلی‌گرم در لیتر) برای القاء کالوس‌های جنین‌زا ضروری است.

چارطاق گیا: اتاقکی که بر بالای چهارپایه، از علف و گیاه درست کنند. اطاقی که در بالای سرایها بر چهارستون بنا کنند (برهان).
کیا: بزرگ ده، امیر
کیایی: بزرگی و سروری
هفت طاق: کنایه از فلک جهان (تعلیقات دیوان مجیر)
اندروا: وارونه، سرگشته
بین گیا و کیا جناس وجود دارد.
بین چهار و هفت مراعات النظیر وجود دارد.
معنی بیت: در برابر عظمت بارگاه پادشاه، تمام بزرگی و عظمت این هفت فلک سرگشته همچون اتاقی که از علف درست کنند ناچیز و بی ارزش است.
۲۳)گشاده شه ره انصاف بحر و کان یعنی دو دست او که فرو بسته اند دست قضا
دست قضا: اضافه استعاری
بین گشاده و بسته طباق وجود دارد.
معنی بیت: پادشاه راه انصاف دریا و معدن را باز کرده است یعنی دو دست بخشنده خود را که دستان قضا را بسته اند باز کرده و بر همگان احسان می کند و می بخشد.
۲۴)شکست درّی کان در هزار سال اندوخت درست شد که به نزدیک جود اوست هبا
هباء: گرد و غبار، مجازاً به معنی ناچیز و بی ارزش
شکستن درّ: کنایه از بی قدر و ارزش شدن درّ
معنی بیت: درّی را که کان در طی هزاران سال فراهم کرده بود شکست و از ارزش افتاد و معلوم شد که در برابر جود و بخشندگی پادشاه، بخشش معدن و کان ناچیز و بی ارزش است.
۲۵)ز تیغ اوست بیا کژنشین و راست بگوی که نیست کژ به جهان جز کمانچه طغرا
کژ نشستن و راست گفتن: مقابل راست نشستن و کج گفتن. راست نشستن به دلالت‌الظاهر عنوان الباطن گویایی صحت قول و اعتماد و اتکا به نفس تواند بود. اما در شواهد ذیل مراد این است که شخص می تواند ظاهر را دلیل باطن و یا عنوان باطن قرار ندهد، به ظاهر کج و ناراست و غیرمستقیم باشد اما صفای باطن و استقامت نفس و صحت گفتار از دست ندهد:

بیا تا کج نشینم راست گویم که کژّی ماتم آرد راستی سور

(انوری به نقل از لغت نامه)
کمانچه طغرا: خطی در عهد قدیم که به شکل کمان بر بالای امثله و مناشیر ایشان می‌کشیدند. (تعلیقات دیوان مجیر)

هلال عید برآمد ز طارم اخضر چو بر مثال سلاطین کمانچه طغرا

بین کژ و راست تضاد و در بیت نوعی استثنای منقطع وجود دارد.
معنی بیت: بیا و حقیقت را بگو که در جهان به سبب قدرت و شمشیر او اثری از ناراستی و کژی نیست و اگر هست تنها کژی خطی است که بر بالای فرمان ها نویسند.
۲۶)چنان به دور وی اجزای خاک با طربند که ذرّه رقص کنان می رود میان هوا
بین طرب و رقص و نیز ذره و هوا و اجزای خاک تناسب وجود دارد.
معنی بیت: در دوره حکومت او ذرّه ذرّه خاک چنان شادمان و خوشحالند که حتی ذرات رقص کنان در هوا در حرکت هستند.
۲۷)زهی رسیده به جایی بلندی قدرت که عقل کل به دو منزل نمی رسد آنجا
عقل کل: عقل اول

عقل کل را آبگینه ریزه در پای اوفتاد بس که سنگ تجربت بر طاق مینائی زدم

( سعدی به نقل از فرهنگنامه شعری)
منزل: محل فرود آمدن مسافران به طور موقت که در فواصل معینی در راه های قدیم تعبیه می شد، کاروانسرا، فاصله منازل معمولاً مسافتی بوده که کاروانی به یک روز می سپرده.
دو منزل: مسافت بین دو استراحتگاه کاروان

دو منزل بشد خسرو سرفراز ورا کرد پدرود پس گشت باز

(فردوسی به نقل از لغت نامه)
شاعر در توصیف قدر و مرتبه ممدوح اغراق و غلو کرده است.
معنی بیت: آفرین زیرا بلندی و مقام تو به مرتبه‌ای رسیده است که حتی عقل کل با همه قدرت و توانایی اش نمی تواند با طی منازل حتی به آنجا برسد.
۲۸)تویی که ظلم ز بیم تو هست زهره شکاف تویی که طبع به مدح تو هست زهره نوا
زَهره: کیسه صفرا زهر شکاف: ترسنده، ترسان
چندان برآمد از جگر آب ناله ها کافاق گشت زهره شکاف از فغان آب (۱۵)
زُهره: نام ستاره ای است در آسمان سوم که در فارسی آن را ناهید گویند. زهره به عنوان مظهر زیبایی، الهه عشق و موسیقی و نشاط در ادبیات فارسی معروف است. برای توضیح بیشتر مراجعه کنید به فرهنگ اساطیر، دکتر یاحقی.

بین زُهره و زَهره جناس ناقص وجود دارد و در بیت موازنه رعایت شده است.
معنی بیت: تو پادشاهی هستی که ظلم و ستم از ترس و هیبت تو بیمناک است و از ترس زهره ترک شده است و تو پادشاهی هستی که ذوق و طبع برای مدح و تعریف تو همچون زهره تغنّی می کند و مدح تو را می‌سراید.
۲۹)عنایتت که چو گردون فراخ میدانست به بخت من ز چه شد تنگ‌بارتر ز سها؟
تنگ بار: شخصی را گویند که همه کس را پیش خود راه ندهد و مردم نزد او به دشواری راه یابند. (تعلیقات دیوان مجیر)
سها: ستاره ای است که در نهایت خردی نزدیک کوکب دوم از دو کوکب دب اکبر و نور چشم را بدان امتحان کنند. (همان)

خورشید را بر پسر مریم است جا جای سها بود به بر نعش و دخترش

(خاقانی به نقل از همان)
معنی بیت: عنایت و توجه و لطف تو که همچون آسمان گسترده فراخ است از بخت بد من یا وقتی که به من رسید چرا حتی به ستاره سها هم دیریاب‌تر و تنگبارتر شد.
۳۰)به یک دروغ که حاسد بگفت و شاه شنید ز خشم شاه، فتادم ز چشم شاه چرا؟
توضیح بیت ۱۵
در بیت آرایه تکریر (با تکرار کلمه شاه) وجود دارد.