رشد سریع تقاضا برای قدرت محاسباتی موجب شده است تا محاسبات به سمت مدل رایانش ابری که بر اساس مراکز داده مجازی شده عظیم بنا شده است، سوق یابد. رایانش ابری به کاربران اجازه می­دهد که برای برآوردن نیازهای خود، منابع محاسباتی را به طور کارآمد و پویا تأمین کنند. استفاده از این منابع مسلماً مستلزم پرداخت هزینه توسط کاربران می­باشد. اغلب فراهم­کنندگان خدمات ابر دو روش پرداخت را پیشنهاد می­ کنند، رزرو کردن و بر حسب تقاضا. که روش رزروکردن ارزانتر بوده اما با توجه به نامعلوم بودن میزان نیازهای کاربر نمی­ توان فقط از این روش استفاده کرد و گاه ممکن است میزان منابع رزرو شده کمتر یا بیشتر از درخواست واقعی کاربر باشد که اگر کمتر باشد برای تأمین بقیه درخواست از روش برحسب تقاضا استفاده می­ شود و اگر میزان منابع رزرو شده بیش از نیاز باشد، کاربر متحمل هزینه­ های اضافی می­ شود.

پایین آوردن هزینه­ استفاده از منابع ابر برای کاربران، یکی از مسائل مورد توجه در رایانش ابری است­. پیش ­بینی هر چه دقیق­تر نیازهای آتی کاربران و در نتیجه دقت بیشتر میزان رزرو منابع، منجر به کاهش هزینه کلی تأمین منابع در ابر می­­شود. در این رساله، برای پیش ­بینی دقیق­تر نیازهای آتی از شبکه عصبی پرسپترون چند لایه با مدل آموزش پس انتشار خطا استفاده شده است. سپس الگوریتم رقابت استعماری جهت تخصیص منابع به فراهم­کنندگان، به منظور بهینه­سازی هزینه نهایی به کار گرفته شده است. نتایج بدست آمده از شبیه­ساز طراحی شده در محیطNetBeans نشان دهنده کاهش هزینه تأمین منابع نسبت به الگوریتم­های پیشین است.
­
مقدمه:
قبل از پیدایش رایانه ­ها، اگر شخصی قصد یافتن اطلاعاتی را داشت به ناچار می­بایست به صورت فیزیکی به مراجع خاصی مراجعه و زمان و هزینه بسیار زیادی را صرف یافتن و بهره­ گیری از آن­ها می­نمود. با فراگیر شدن رایانه ­ها و دیجیتال شدن اطلاعات، فرایند یافتن و بهره­ گیری از اطلاعات آسانتر شد. اما با ظهور اینترنت و سرویس­های مبتنی بر وب، تحولی بسیار ارزشمند در زمینه­ فناوری اطلاعات ایجاد شد. اینترنتی که با بهره گرفتن از آن می­توان در مدت زمان چند ثانیه نامه­ای را به دورترین نقطه­ی کره­ی زمین فرستاد، لیست تصاویر و اطلاعات مورد نیاز را با صرف چند هزارم ثانیه یافت، از هر مکانی روی تجارت خود مدیریت و نظارت داشت، اسناد و اطلاعات همواره در دسترس بوده و در تمام لحظات با دیگران در ارتباط بود.
یکی دیگر از خواسته­ هایی که همواره مورد بحث محققین فناوری اطلاعات قرار گرفته، رویای دیرینه سودمندی به عنوان یک سرویس^[۱] بود که با پیدایش فناوری مجازی­سازی^[۲] تحقق یافت. امکان استفاده از منابع محاسباتی به شکل ماشین مجازی^[۳] در این فناوری فراهم گردیده است. یکپارچه‌سازی سرویس­دهنده­ها و بهینه‌سازی زیرساخت، مدیریت و امنیت بهتر و راحت­تر سرویس­دهنده­ها، بهبود بهره­وری منابع، کاهش هزینه­ها و ارتقاء و بروزرسانی آسان از جمله مزایای مهم فناوری مجازی­سازی می­باشد[۱]. امروزه محاسبات به عنوان یک سرویس در قالب رایانش ابری^[۴] با به­ کارگیری ماشین­های مجازی ]۲[ ارائه می­گردد.
تکنولوژی­هایی مانند خوشه­بندی^[۵]، مشبک^[۶] و اکنون محاسبات ابری همگی در جهت دستیابی به قدرت محاسبات بسیار بالا به روش تماماً مجازی به وسیله­ اجتماع منابع و ارائه­ یک سیستم واحد و یکپارچه در نظر کاربر، پیش می­روند. علاوه بر این، هدف مهم این تکنولوژی­ها تحویل محاسبات بر حسب نیازمندی است.
محاسبات سودمند^[۷] مدلی از تجارت و کسب وکار را شرح می­دهد که در آن توان محاسباتی بر حسب نیاز ارائه می­گردد. مشتریان بر اساس میزان استفاده از خدمات به فراهم­آورنده­ی آن مبلغی پرداخت می­ کنند، مشابه روشی که امروزه در خدمات مفید عمومی مانند آب، برق، گاز و تلفن می­بینیم که به اندازه­ مصرف هر یک از آن­ها در قبوض مربوطه مبلغ پرداختی مشخص می­ شود، می­باشد[۱].
به روشنی می­توان دریافت که پس از گذشت نزدیک به دو دهه از ظهور اینترنت و سال­ها عرضه سخت­افزار، نرم­افزار و خدمات، ناگهان پرسشی اساسی در ذهن پژوهشگران و متفکران این عرصه شکل گرفته است. اکنون که خدمات مذکور این چنین با تار و پود زندگی ما عجین شده است، چرا همچون خدمات عمومی دیگری مانند انتقال برق و گاز به آن­ها دسترسی نداشته باشیم؟ چرا منابع پردازشی خود را با چنین رویکردی به اشتراک نگذاریم تا هرکس به اندازه­ نیاز خود و در مواقع لزوم، از آن­ها استفاده کند؟ و این­گونه ایده­ محاسبات ابری شکل می­گیرد.
خدمات رایانش ابری بر اساس مدل “پرداخت در ازای استفاده^[۸]” بنا نهاده شده است و شرکت­های بزرگی این سرویس­ها را ارائه می­ دهند [۳]، [۴]، [۵]، [۶].
اما رایانش ابری چیست؟ با رایانش­های قبلی چه تفاوت­هایی دارد و فراهم­کنندگان و مصرف­ کنندگان ابر با چه چالش­هایی روبرو هستند؟ چگونه می­توان هزینه استفاده از منابع را تا حد امکان برای کاربران بهینه کرد؟
در فصل اول این رساله مفاهیم کلی مربوط به رایانش ابری معرفی شده است. در فصل دوم به بیان مسأله و تاریخچه و کارهای پیشین صورت گرفته در زمینه­ کاهش هزینه تأمین منابع ابر پرداخته شده است. فصل سوم الگوریتم­های­ پرسپترون چند لایه با روش آموزش پس­انتشار خطا و رقابت استعماری را تشریح می­ کند. در فصل چهارم روش پیشنهادی مطرح گردیده و با بهره گرفتن از شبیه­ساز مورد ارزیابی قرار گرفته است و در فصل پنجم به نتیجه ­گیری پرداخته شده است.
فصل اول
مروری بر رایانش ابری و مفاهیم مرتبط آن
مفهوم رایانش ابری
پیدایش مفاهیم اساسی رایانش ابری به دهه­ ۱۹۶۰ بازمی­گردد[۷]. زمانی که جان مک کارتی اظهار داشت که «رایانش ممکن است روزی به عنوان یکی از صنایع همگانی سازماندهی شود».
تقریباً تمام ویژگی­های امروز رایانش ابری به همراه مقایسه­ ای با صنعت برق و شکل‌های مصرف عمومی و خصوصی و دولتی و انجمنی را D. Parkhill در کتابی با عنوان «مشکل صنعت همگانی رایانه» در سال ۱۹۶۶ مورد بررسی قرار داد [۸]. واژه­ی ابر در واقع برگرفته از صنعت تلفن است به این­گونه که سازمان­های ارتباطات راه دور که تا دهه­ ۱۹۹۰ تنها خطوط نقطه به نقطه­ی اختصاصی ارائه می‌کردند، شروع به ارائه­ شبکه‌های خصوصی مجازی با کیفیتی مشابه و قیمت­های کمتر نمودند. نماد ابر برای نمایش نقطه مرزی بین بخش­هایی که در حیطه­ی مسئولیت کاربرند و آن­هایی که در حیطه­ی مسئولیت عرضه کننده، به ­کار گرفته می‌شد. رایانش ابری مفهوم ابر را به گونه‌ای گسترش می‌دهد که سرورها را نیز علاوه بر زیر ساخت‌های شبکه در بر گیرد.[۹]
سایت آمازون با مدرن­سازی مرکز داده خود، نقش مهمی در گسترش رایانش ابری ایفا کرد. آن­ها دریافتند که با تغییر مرکز داده‌های خود که مانند اغلب شبکه‌های رایانه‌ای در بیشتر اوقات تنها از ۱۰% ظرفیت آن استفاده می‌شد و مابقی ظرفیت برای دوره‌های کوتاه اوج مصرف در نظر گرفته شده بود، با معماری ابر می‌توانند بازده داخلی خود را بهبود بخشند. آمازون از سال ۲۰۰۶ امکان دسترسی به سامانه خود را از طریق وب سرویس­ها بر پایه رایانش همگانی ارائه کرد. در سال ۲۰۰۷، Google و IBM به همراه چند دانشگاه پروژه‌ای تحقیقاتی در مقیاسی بزرگ را در زمینه رایانش ابری آغاز نمودند. در اواسط سال ۲۰۰۸ ، شرکت Gartner متوجه وجود موقعیتی در رایانش ابری شد که برای «شکل دهی ارتباط بین مصرف­ کنندگان خدمات فناوری اطلاعات، بین آن­هایی که این سرویس­ها را مصرف می‌کنند و آن­ها که این سرویس­ها را می‌فروشند» بوجود می‌آید [۱۰].
این اصطلاح نامفهوم (رایانش ابری) که در واقع نرم­افزارهای تحت وب را توصیف می­ کند، مدت­هاست که در اطراف ما وجود داشته اما بیشتر افراد آن را به این اسم نمی­شناختند. پس به منظور رسیدن این بازار به شروعی جدید و جایگزینی برنامه ­های تحت وب به جای نرم­افزارهای وابسته به سرورهای میزبان، این اصطلاح به وجود آمده است. توصیف اینکه چرا از کلمه «ابر» در این اصطلاح استفاده شده نیز بسیار ساده است. ‎ در نمودارهای شبکه ­های رایانه­ای، اینترنت معمولاً به شکل ابر در تصویر نمایش داده می­ شود. دلیل این تشبیه این است که اینترنت همانند یک ابر، جزئیات فنی­اش را از دید کاربران مخفی نگه می­دارد. بنابراین در واقع این عبارت راهی برای مشاوران و شرکت­ها فراهم آورده تا خدمات خود را در بسته­بندی­های جدید به فروش بگذارند. از آنجا که شرکت­های تجاری در حال انتقال نرم­افزارهای خود بر روی وب هستند و این برنامه­ ها روز به روز با ویژگی­های جدید و جالب­تری از طریق مرورگرها به معرض نمایش در می­آیند، می­توان گفت: به زودی قادر خواهیم بود که از هر مرورگر و با هر کامپیوتر و بدون وجود هیچ­گونه مرزی بین کامپیوتر شخصی و اینترنت به همه چیز دست پیدا کنیم. حال اجازه دهید به تعریف دقیق رایانش ابری بپردازیم و ویژگی­های کلیدی آن را مشخص کنیم.
تعریف رایانش ابری
بسیاری از محققین حوزه­ دانشگاهی و یا تجاری تلاش می­ کنند که دقیقاً مشخص کنند که محاسبات ابری چیست و چه ویژگی­های منحصر به فردی ارائه می­ کند. پروفسور Buyya از دانشگاه ملبورن که یکی از محققین برجسته در زمینه­ محاسبات ابری است چنین اظهار می­ کند: “ابر یک سیستم محاسبه­ی توزیع شده و موازی است که شامل مجموعه ­ای از کامپیوترهای مجازی و متصل به هم می­باشد که به عنوان یک یا چند منبع محاسبه یکپارچه بر اساس توافق­های مربوط به سطح ارائه­ سرویس^[۹] فراهم می­شوند و این توافق­ها پس از مذاکراتی بین ارائه­کننده­ سرویس و مشتری برقرار می­ شود"[۲].

شکل ۱-۱) مدل بصری رایانش ابری[۱۱]
شاید تعریف ارائه شده زیر توسط U.S. NIST^[10] (شکل ۱-۱) کامل‌ترین و بهترین تعریف برای رایانش ابری باشد چون­که در آن تمام خصوصیات و ویژگی­های کلیدی گنجانده شده است[۱۱].
رایانش ابری مدلی برای فراهم آوردن دسترسی راحت و بر اساس تقاضا از طریق شبکه به استخری از منابع محاسباتی قابل پیکربندی اشتراکی(مثل شبکه ها، سرورها، منابع ذخیره­سازی، برنامه ها و سرویس‌ها) می‌باشد که به سرعت تدارک دیده می‌شوند و با حداقل سربار مدیریتی یا تعامل با فراهم آورنده ارائه می‌شوند.
پس محاسبات ابری به کاربران اجازه می­دهد به تمام برنامه ­های کاربردی و اسناد خود از هرجایی از دنیا دسترسی پیدا کنند و آن­ها را از گرفتاری­های استفاده از کامپیوترهای شخصی رهایی می­بخشد و کمک می­ کند با دیگران همکاری کنند. ابر یک تغییر بسیار عمده را در چگونگی ذخیره­سازی اطلاعات و اجرای برنامه ­های کاربردی به وجود آورده است. به جای قرار گرفتن برنامه ­های کاربردی و داده ­ها بر روی یک کامپیوتر شخصی منفرد، همه چیز بر روی ابر که مجموعه ­ای متشکل از چندین سرور است و از طریق اینترنت به آن­ها دسترسی می­یابند، میزبانی می­ شود. درواقع ابر، تصویری انتزاعی از شبکه­ ای عظیم است.
ویژگی­های محاسبات ابری
در بین تعاریف بیشماری که برای محاسبات ابری پیشنهاد شده است، چند نکته­ی قابل توجه دیده می­ شود که یک ابر باید ویژگی­های زیر را داشته باشد:

 

• • ظرفیت آن از نظر منابع و حافظه انعطاف­پذیر و نامحدود باشد و نحوه و محل تخصیص از دید پنهان باشد.

 

• • یک واسطی باشد که خدمات را خودش ارائه کند.

 

• • منابع انتزاعی و مجازی باشند.

 

در واقع تحویل محاسبات بر اساس نیازمندی با پیدایش این نوع محاسبات تحقق یافت. به هر حال در طول سال­ها چندین تکنولوژی تکمیل گردیده و در کنار هم قرار گرفته­اند تا محاسبات ابری شکل گیرد.
با توجه به تعریف ارائه شده توسط U.S. NIST، محاسبات ابری دارای پنج ویژگی اصلی است که در ادامه شرح داده شده است[۱۱]:
۱-۲-۱) استخری از منابع^[۱۱]
در محاسبات ابری استخری از منابع ارائه می­ شود. کاربران با سیاست‌های مجازی­سازی^[۱۲] یا چند مستأجری^[۱۳] به این منابع دسترسی دارند و منابع بر حسب میزان تقاضای کاربر تغییر می­ کنند. این سیاست دو مزیت دارد: تخصصی کردن^[۱۴] و صرفه­جویی‌های تولید انبوه^[۱۵]. در این مدل منابع فیزیکی از دید کاربر پنهان است و مصرف ­کننده هیچ اطلاعی از مکان، شکل ذخیره­سازی اطلاعات و اصل این منابع ندارد.
۱-۲-۲) سلف سرویس و بر طبق تقاضا^[۱۶]
مشتری می‌تواند بدون نیاز به تعامل با فراهم­آورنده منابع و در هر لحظه از زمان به منابع دسترسی داشته باشد (مانند ذخیره­سازی شبکه­ ای، استفاده از نرم­افزار و غیره).
۱-۲-۳) دسترسی گسترده شبکه­ ای^[۱۷]
این منابع محاسباتی توسط پلتفرم‌های ناهمگون (از قبیل تلفن‌های همراه، رایانه­های قابل حمل و PDAها) از طریق شبکه­ ای مانند اینترنت در دسترس بوده و توسط کاربران مورد استفاده قرار می‌گیرند.
۱-۲-۴) سرویس­های قابل اندازه ­گیری^[۱۸]
با وجود اشتراکی بودن منابع محاسباتی بین کاربران، زیر ساخت موجود در ابر به وسیله مکانیزم‌هایی، میزان استفاده هر منبع توسط هر شخص را تعیین می­ کند.
۱-۲-۵) قابلیت ارتجاعی سریع^[۱۹]
برای مشتری‌ها، منابع به صورت موقت خواهند بود. در هر لحظه می‌توانند این منابع را افزایش و پس از پایان کار آن­ها را کاهش دهند و یا آزاد کنند. تأمین منابع به صورت نامحدود و کاهش و افزایش میزان استفاده در هر زمان از ویژگی­های بسیار مهم رایانش ابری به شمار می ­آید.
مدل سرویس
رایانش ابری سه مدل سرویس متداول به شرح زیر دارد که به معرفی آن‌ها می‌پردازیم (جدول ۱-۱) [۱۱]:
جدول۱‑۱) مدل­های سرویس رایانش ابری [۱۲]

فضای مجازی با ویژگی های خاص خود مانند گستردگی، پنهانی بودن، تأثیرگذاری شگرف خود باعث ورود بازیگران بسیاری مانند گروه ها ، سازمان ها شرکت ها برای اعمال قدرت در این فضا شده است. به همین دلیل در این فضای به ظاهر مجازی اما حقیقی و باور نکردنی بسیاری از کارهایی که تنها در ذهن و تخیل می باشد را می توان انجام داد.

۲-۱- مفهوم و ویژگی های فضای مجازی( سایبری)
امروزه بحث های مربوط به اطلاعات و ارتباطات الکترونیکی وارد عرصه جدیدی بنام فضای مجازی شده است.
واژه فضای سایبر نخستین بار توسط ویلیام گیبسون^[۱] در سال ۱۹۸۴ به کار برده شد( زندی: ۱۳۸۹، ۳۸).
منظور از فضای مجازی محیط هایی غیر مادی است که در آن کاربران توسط وسایل الکترونیکی همچون اینترنت به یکدیگر متصل می شوند و از نظر خود دنیای مجازی را بوجود می آورند که وجود واقعی ندارد در حالی که این دنیا حقیقتی مجازی است که توسط رایانه بوجود آمده است. هرچند در زبان فارسی واژه سایبر را به مجازی ترجمه کرده اند ولی فضای سایبری فضایی است حقیقی و واقعی که بسیاری از کارهای باور نکردنی که تنها در ذهن ما نمود پیدا می کنند در این فضا و این دنیای مجازی حقیقت پیدا می کند. آن چه به موازات ساده سازی و تنوع بخشیدن به کارکردهای انعطاف پذیر رایانه ها، بهره برداری گسترده تر و متنوع تر از سیستم های رایانه ای شخص^[۲] را به نحو باور نکردنی توسعه داد و به آن وجه های جهانی بخشید، امکان اتصال آن ها به یکدیگر از طریق ارتباطات الکترونیک است. این امر اشتراک گذاری کارکردها و اطلاعات میان رایانه ها را میسر ساخت و به تدریج شبکه ای جهانی به وجود آمد و فضایی به نام فضای سایبر شکل گرفت به طوری که از دنیای فیزیکی کاملاً متمایز بود و ویژگی هایی داشت که نمونه های آن در داستان های تخیلی آمده بود( باقری اصل: ۱۳۸۹، ۱۱).
آن چه در این فضا باید قابل توجه قرار گیرد این است که همه چیز باهم در ارتباط است و بر هم تأثیر
می گذارد و باعث بوجود آمدن هنجارها و فرهنگ های مختلف شده است، آن هم در یک دنیای بیکران و گسترده و نه دریک دنیای محدود و مشخص، که هیچ حد و مرزی برای آن وجود نداشته باشد. با توجه به رشد سریع و گسترده فضای سایبری زمینه ای جدید و مهم در سیاست جهان بوجود آمده است. کم هزینه بودن ورود، ناشناس بودن افراد و نامتقارن بودن در آسیب پذیری باعث شده است که تغییرات بوجود آمده بر قدرت تأثیر مهمی داشته باشد و محیط سایبر باعث بوجود آمدن یک دنیای مصنوعی و غیر قابل تصور شده است. فضای مجازی اگر با فضای اذهان مقایسه شود، بزرگی اش حتی از دنیای ما نیز برجسته تر و بیشتراست، پس گزافه نیست تا فضای سایبر را یک دنیای جدید یا دنیای دیگر نامید. تعبیر فضای سایبر به جهان جدید یا جهان دیگر صرفاً می تواند جنبۀ ادبی و در برخی موارد جنبه جرم شناختی داشته باشد تا با بیان بایسته ها و مقتضیات چنین فضای عنان گسیخته و پهناوری، بتوان درک صحیحی از علت وقوع جرم و شناخت مجرمین داشت و گرنه این تعریف از جهت حقوقی کمتر می تواند مورد توجه باشد و به راستی نیز ویژگی های عینی و ملموس آن را هویدا نمی سازد(پاکزاد: ۱۳۹۰، ۴۳-۴۴).
در این فضا می توان بسیاری از کارهایی را که تنها در ذهن و خیال می باشد، به راحتی و به دور از چشم دیگران انجام داد و همین امر موجب گردیده است تا درصدد کشف اینگونه جرایم و شناخت مجرمینی که در این محیط دست به ارتکاب جرم می زنند برآمد. با چنین تعبیری از فضای سایبر به دنیای مجازی صرفاً می توان بزهکاران و مجرمینی که دراین محیط پهناور دست به ارتکاب جرم می زنند و همچنین علل ارتکاب جرم را شناخت و با اتخاذ تدابیر مناسب بتوان در پیشگیری اجتماعی و نهادینه سازی هنجارهای اخلاقی سایبری مورد بررسی قرار داد. از محیط سایبر به محیط فناوری اطلاعات یا محیط اطلاعات و ارتباطات نیز یاد شده است. ازاین رو، مشاهده می شود که برای نمونه به جرمهای محیط سایبر جرمهای علیه فناوری اطلاعات نیز گفته می شود. این عبارتها نیز نمی توانند به گونه ای جامع متضمن جرمهای محیط سایبر باشند، زیرا، برای نمونه، بسیاری از جرمها در محیط سایبر و با بهره گرفتن از این محیط ارتکاب می یابند و نه لزوماً علیه محیط سایبر. بنابراین، عبارت جرم های علیه فناوری اطلاعات نیز عبارت درستی نیست. همچنین، باید توجه داشت که فناوری اطلاعات بر ابزار تأکید دارد، حال آنکه سایبر به محیطی اشاره دارد که جرم درآن محیط به وقوع می پیوندد(فضلی: ۱۳۸۳، ۱۶۵).
پس می توان گفت که با توجه به استفاده روز افزون از اینترنت و افزایش تعداد کاربران و ورود اشخاص به دنیایی به نام فضای مجازی(سایبری) که با جهان واقعی برابری می کند و ورود فضای سایبر به تمامی عرصه های زندگی افراد و امکان ارتباط و تأثیر گذاری اشخاص بر یکدیگر به وسیله رایانه، همین امر سبب بوجود آمدن جرایمی در این فضای بیکران شده است.
۲-۱-۱-فضای سایبری و ارتباط شبکه های اطلاع‌رسانی
فضای مجازی با توجه به گستردگی و تنوع کاربران آن، دنیای جدیدی را بوجود آورده است که دارای قابلیت ها و کارکردهای مختلفی است و به نسبت کارکردهای آن چالش های مختلفی نیز بوجود آورده است. با ظهور اینترنت و ارتباطاتی که در سطح جهانی به وجود آمد، ایجاد شبکه جهانی را می توان یکی از مظاهر فن آوری اطلاعات به شمار آورد که با پیدایش رایانه ها و سامانه های ارتباطی و تحول گردش اطلاعات توانست در زندگی انسان ها تأثیر بگذارد. رایانه توانست روش جمع آوری و تولید اطلاعات و پردازش داده ها را متحول سازد. داده ها عبارت از نمادهایی هستند که می توانند قابلیت انجام کارهایی مانند ورود، خروج، پردازش و ذخیره در یک سیستم رایانه ای را داشته باشند. داده ها به اشکال مختلف از جمله متن های صوتی و تصویری، دیسکهای نوری، یا داده های رقمی که دریک تراشه ذخیره شده و برای سیستم رایانه ای دارای مفهوم خاصی است، پردازش می کنند. کامپیوتر یا اینترنت را می توان به عنوان ساختار اصلی جرایم سایبری دانست، در فضای سایبری اینترنت نقش اصلی را ایفا می کند و این فضا چیزی غیر از داده و اطلاعات نیست که گاهی این دو در معنای مشابهی مورد استفاده قرار می گیرند. دراین فضا به راحتی می توان به آنسوی دنیا متصل شد و به تبادل اطلاعات در سطح بین المللی دست یافت. که این تبادل اطلاعات تنها به وسیله سخت افزارهای رایانه ای عمکرد خود را اجرا خواهد کرد( رضوی: ۱۳۸۶، ۱۲۴).
در واقع ارتباط بین رایانه‌ها و سامانه های ارتباطی در سراسر جهان بوسیلۀ کاربران سبب بوجود آمدن فضای مجازی شده است. سامانه های رایانه ای نیز قابلیت تبادل اطلاعات و ارتباط شبکه های اطلاع رسانی را متناسب با پردازش و مبادله داده، ذخیره و انتشار اطلاعات دارد. برخلاف دنیای واقعی در این دنیای مجازی حد و مرزی برای قلمرو حاکمیتی افراد وجود ندارد، اینترنت بر پایه استانداردهای جهانی باز و بدون اینکه تحت حاکمیت فرد یا نهاد خاصی باشد بنا شده است. هیچ فرد، دولت یا موسسه تجاری مالک آن نیست(استیون وهلپین: ۱۳۸۳، ۲۰).
قلمرو حاکمیتی حق مسلم هر دولتی می باشد که کشورها باید به قلمرو یکدیگر احترام گذاشته و از ایجاد ناامنی و تعرض به یکدیگر بپرهیزند که فضای مجازی گاهی اوقات این حق مسلم حقوق بین المللی کیفری را زیر پا گذاشته و باعث شده است که بعضی افراد از آزادی هایی که در این فضا وجود داشته استفاده سوء کرده و درجهت اختلال و تخریب سیستم ها گام بردارند.
۲-۱-۲- مخفی و پنهان بودن
پنهانی و مخفی بودن فضای مجازی را می توان یکی دیگر از ویژگی های آن دانست. این فضا را همانند ذهن آدمی که بسیاری از قضایا درآن نقش می بندد و به صورت پنهانی است، می توان تشبیه نمود. تا زمانی که افکار خود را در عمل نشان ندهد آن چیز تنها در ذهن خود آن شخص است و به صورت پنهانی است، امّا وقتی آن افکار نمایان شود گاهی سبب نقض قوانین و هنجارهای جامعه خواهد شد. در فضای سایبر نیز اشخاص در محیطی امن از طریق رایانه های خود، هر آنچه را که در ذهن دارند و به صورت پنهانی و پوشیده می باشد نمایان می سازند. به نقل از اندیشمندانی چون «هابز» که ذات انسان را شرور می دانند در چنین فضایی دوباره قوت می گیرد، چرا که حس پوشیده بودن و مخفی ماندن اعمال ارتکابی است که اینترنت را دنیایی آزاد جلوه گر می سازد تا در این پهنه، افراد به شکلی افسار گسیخته و فارغ از کنترل های اجتماعی و اخلاقی میدانی برای تاخت و تاز و عقده گشایی آنچه بدان دست نیافته اند بیابند؛ نمونه این امر را می توان در مورد انتشار تصاویر مستهجن کودکان در فضای سایبر دید که در عین حالی که وسیله سود آوری برای ارائه کنندگان این تصاویر گشته، برای خواستاران ارضای غرایز جنسی نیز دنیایی آزاد فراهم آورده تا هر لحظه که خواستند بتوانند به راحتی وارد این دنیای خیال گونه شوند و تمایلات غریزی خود را فرو بنشانند(فضلی: پیشین، ۱۲۷).
پس فضای مجازی، محیطی است که بازیگران آن بصورت پنهانی بدون اینکه به راحتی مورد شناسایی قرار گیرند می توانند با بهره گرفتن از امکانات دیجیتال و فناوری ارتباطات دست به ارتکاب جرم بزنند. این افراد با توجه به امکاناتی که رایانه در اختیار آن ها قرار می دهد به جرایمی مانند تخریب داده ها و اطلاعات، کلاهبرداری، جعل و غیره می پردازند بدون اینکه کوچکترین ترسی از ارتکاب این اعمال درآن ها وجود داشته باشد. همین امر موجب شده فضای سایبر، جهانی وسیع و گسترده اما پوشیده و پنهانی را به وجود آورد با مجرمینی خطرناک که می توانند به راحتی به مبادله اطلاعات بپردازند.
۲-۱-۳- فراملی و غیر قابل کنترل بودن
فراملی بودن و غیر قابل کنترل بودن اینترنت و عدم وجود محدودیت مکانی و زمانی برای آن یکی دیگر از ویژگی های فضای مجازی می باشد. پیدایش میلیاردها سایت اینترنتی در این فضا سبب شده کاربران بسیاری در سطح جهانی و بین المللی بوسیله رایانه با یکدیگر مرتبط شده و همین امر گاهی مشکلات فراوانی را موجب می گردد، از جمله می توان به خدشه وارد کردن به حاکمیت سرزمینی دولت ها اشاره داشت و همین امر کنترل این دنیای بزرگ را با مشکل رو به روساخته است. در این فضا به وسیلۀ شبکه جهانی اینترنت می توان با صرف کمترین هزینه ممکن، به آسان ترین شیوه به گنجینه کامل از اطلاعات در هر نقطه از جهان دست یافت. به طور مثال در فضای مجازی یک کاربر در دورترین نقطه اهواز با فشردن یک دکمه با یک سرویس دهنده در خراسان می تواند تماس و ارتباط برقرار کند یا شخصی در دورترین نقطه قاره اروپا با یک کاربر در قاره آسیا بدون اینکه هیچگونه محدودیتی وجود داشته باشد با یکدیگر در ارتباط باشند. اینترنت ابزارهای جدید ارتباطی مانند وبلاگ ها را ایجاد نموده است، که جهت انتقال اطلاعات و افکار کاربران براحتی می توانند خواسته ها و اندیشه های خود را وارد شبکه های مورد نظر خود نمایند تا دیگران از آن استفاده نمایند. همین امر اینترنت را از ارتباطات یکطرفه خارج ساخته و از آن رسانه ای مبتنی بر تعامل می سازد که آزادانه افراد، گروه ها، سازمان هارا به یکدیگر متصل می سازد. تصور اشخاص از این محیط این است که در این فضا به دور از چشم قانون و به دور از نظارت سازمان یا افراد مختلف، هر کس هر آنچه می خواهد انجام می دهد چرا که او را در حین ارتکاب جرم نمی بینند. بنابراین ویژگی دیگر این محیط عدم امکان یک کنترل مؤثر تکنیکی و حقوقی در شرایط حاضر است( بیگی: ۱۳۸۴، ۳۶).
به عبارت دیگر فضای مجازی دارای یک نظام عرضی است و نه یک نظام طولی و برخلاف جوامع انسانی، ساختار آن مبتنی بر سیستم سلسله مراتبی بالا به پایین نیست که نهادهای بالا دست بر نهادهای پایین دست حاکم و ناظر باشند، بلکه در آن از نظام قدرت و کنترل تمرکز زدایی شده و هر شخص در کنار دیگری قرار می گیرد و هیچ نهاد بالا دستی برآن حاکمیت ندارد که امر کنترل و ایجاد نظم را در آنجا عهده دار باشند( پیشین: ۵۵).
خصوصیت فراملی و سرزمینی بودن فضای مجازی سبب شده است که جرایمی که در این فضا رخ می دهد بر خلاف جرایم چند رسانه ای دیگر مستقل از محل ارتکاب باشد. اینترنت با ایجاد شبکه های متنوع و گسترده خود توانسته است فضایی را جهت ارتکاب جرایم مختلف توسط مجرمین بوجود آورد. مرتکبین می توانند براحتی با قرار گرفتن در این فضا با اقصی نقاط جهان ارتباط برقرار کنند. در این محیط مجرم می تواند با مشخص ساختن محل مورد نظر خود حتی در دورترین نقطه از کشور دیگر نیز براحتی جرایمی را مرتکب شود و همین امر سبب گردیده است که اینگونه جرایم جامعه بین المللی را تهدید کند( انصاری: ۱۳۸۹، ۲۱).
۲-۲-پیکره فضای مجازی
منظور از پیکره فضای مجازی اصول و زیر ساخت های اطلاعاتی تشکیل دهنده فضای مجازی می باشد که وسیله ارتباط بین ارکان تشکیل دهنده را فراهم می نمایند. اجزای تشکیل دهنده فضای مجازی را مخازن اطلاعات، که بر مبنای ذخیره داده ها می باشد، سیستم های ارتباطی، ارائه دهندگان خدمات شبکه ای، تشکیل می دهند( پیشین، ۲۲).
در این قسمت ساختار فضای مجازی را به سه قسمت تقسیم نموده ایم که به بررسی آن ها می پردازیم.
۲-۲-۱-مخازن اطلاعات
امروزه به وسیله وسایل ارتباطی و اطلاع رسانی می توان به سیستم های راه دور و نزدیک متصل شد. انواع وسایل ارتباطی شبکه های ماهواره ای، شبکه های تلفنی، شبکه های عمومی گزینه ای داده ها وغیره می باشند که امکان اتصال افراد را در اقصی نقاط جهان فراهم می نمایند. اطلاعات ذخیره شده در رایانه ها، امکان دستیابی به میلیاردها نویسه از داده های مختلف را فراهم می سازند. داده ها به اشکال مختلفی مانند تصویر، واقعه عدد یا گزاره می باشند. نخستین گام در تولید اطلاعات، گردآوری و وارد کردن داده ها به سیستم اطلاعاتی است که درون داد نام دارد. بسیاری از داده هایی که یک سازمان به عنوان درونداد سیستم اطلاعاتی خود از آن استفاده می کند در داخل سازمان تولید و گردآوری می شود. این داده ها ضمن فعالیت سازمان، از تراکنش های صورت گرفته به دست می آید. یک تراکنش رویدادی کاری است، مانند: فروش، خرید، استخدام، کارمند جدید که روی کاغذ ثبت و به سیستم وارد می شود(بشیری وپوررحیم: ۱۳۹۰، ۲۱).
از مصادیق مختلف داده پیام ها که یکی از مخازن اطلاعات نامیده می شوند می توان الگوها، اطلاعات، نرم افزارها و برنامه ها، فرمول ها، اطلاعات مال، طرح های تجاری، طرح های بازاریابی، وامثال اینها را نام برد. ماهیت مخازن اطلاعات در فضای مجازی عبارت است از مجموعه ای از اطلاعات، که مقصود از این اطلاعات، معلومات و دانسته هایی است که ممکن است به صور مختلف مانند نوارهای صوتی، دیسک ها، داده رایانه ای، نوشته وغیره باشد. حتی ممکن است که این اطلاعات هنوز در ذهن و حافظه اشخاص باشد و سپس به صورت اطلاعات مختلف قابلیت انتقال را پیدا کند. بنابراین اشخاص که قصد تخریب یا وارد ساختن اختلال در اطلاعات داده یا سیستم های حافظه کامپیوتر را دارند و به این طریق می خواهند به اطلاعات یک سازمان حمله کنند به راحتی می توانند از این امکانات بهره گیرند و از طرف دیگر با ذخیره سازی تراکم اطلاعات و داده ها در رسانه هایی چون دیسک، فلاپی، نوار، کاست و غیره می توان گفت از دست دادن یا سرقت آن ها تا چه حدی حائز اهمیت می باشند(داوودی: ۱۳۹۲، ۴۵).
۲-۲-۲-سیستم های ارتباطی
از جهت ارتباط بین داده ها و سیستم های ارتباطی باید از اینترنت نام برد. اینترنت می تواند به عنوان یک منبع جهانی اطلاعات و خدمات، قابل دسترسی در سطح منطقه تعریف شود که از طریق ایستگاه های رایانه‌ای خصوصی که بخشی از آن ها یک سیستم عمومی وابسته به شبکه های رایانه‌ای مرتبط به هم را تشکیل می دهد در سطح دنیا گسترش پیدا نموده است(اسیتون هیک: ۱۳۸۶، ۱۹).
از کاربردهای اصلی شبکه اینترنت، وب جهانی^[۳] است که شامل مجموعه ای از سرورهای وب می باشد که اطلاعاتی را که قابلیت مشاهده دارند پشتیبانی می کند. وب از صفحات یا اسنادی ساخته شده است محتویاتی را که قابل مشاهده با مرورگر وب هستند پشتیبانی می کند که می تواند از متن، تصویرها،صدا، فیلم وغیره تشکیل شده باشد. با بهره گرفتن از وب به بیشترین امکانات اینترنت دسترسی پیدا خواهیم کرد. پست الکترونیک که به اختصار E–mail نامیده می شود، از طریق شبکه های الکترونیکی ارائه می گردد و یکی از پرطرفدارترین سرویس های اینترنت است که علاوه بر امکان ارسال نامه ها و متن نوشتاری امکان ارسال فایلهای صوتی و تصویری نیز امکان پذیر می باشند. خدمات پست الکترونیکی از سال ۱۹۶۵ به وجود آمده و استفاده از عبارت @ برای مشخص کردن نام کاربران و سیستم رایانه ای آن ها توسط ری تاملینسون^[۴] در سال ۱۹۷۱ صورت گرفت. خدمات پست الکترونیک را می توان در زیر مجموعه خدمات انتقال اطلاعات قرارداد. گروه های خبری تابلوهای اعلان اینترنتی هستند که بر اساس موضوعات مختلف طبقه بندی شده است و برای اشخاص این امکان را فراهم می سازد که نظرات خویش را ذیل موضوعات مورد علاقه و با ارسال پیام های اینترنتی اظهار کنند. تلفن اینترنتی نیز از خدمات ارتباط تلفنی می باشد که مکالمات را از طریق این شبکه میسر می سازد. که این خدمات نیز به عنوان زیر مجموعه ای از خدمات انتقال اطلاعات است. گپ اینترنتی نیز از جمله گپ های دوستانه اینترنتی است که کاربران به صورت همزمان در خصوص موضوعات مختلف به گفتگو و مبادله افکار می پردازند. موتورهای جستجو نیز امکان جستجوی کلید مطالب، اطلاعات، اسناد را در روی پایگاه ها فراهم می سازد. ابزارهای سازگار با اینترنت، با بهره گرفتن از پروتکل مدیریت شبکه تحت کنترل در می آیند. این مجموعه از پروتکل ها، با ارسال پیام به بخش های مختلف یک شبکه به منظور بازیابی داده های ذخیره شده از دستگاه های تحت فعالیت برای مدیریت شبکه های پیچیده مورد استفاده قرار می گیرد. اغلب هکرها با بهره گرفتن از این پروتکل به بررسی اجزاو مشترکین شبکه می پردازد( داوودی: پیشین، ۲۷).
۲-۲-۳- ارائه دهندگان خدمات شبکه‌ای
همزمان با پیدایش اینترنت ارتباط رایانه ها با هم به صورت ساده و مستقیم بوده است، بعدها با ازدیاد رایانه ها نیاز به واسط هایی بود که از طریق آن ها این ارتباط شکل بگیرد که این واسط های ارتباط با اینترنت را ما امروزه ارائه دهندگان خدمات اینترنتی می نامیم. که امکان ارتباط و اتصال گیرندگان خدمات را با اینترنت فراهم می سازند. در اغلب کشورها ارائه دهندگان خدمات اینترنتی را معمولاً در ذیل یک عنوان کلی تحت همین عنوان می آورند و تقسیم بندی خاص بین آن ها وجود ندارد(فضلی: پیشین، ۹۰).
لکن در برخی کشورها از جمله کشور ما تقسیم بندی هایی از ارائه کنندگان خدمات وجود دارد که در مصوبه جلسه شماره ۴۸۸ مورخ ۱۵ / ۸ / ۸۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی با عنوان «مقررات و ضوابط شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای» آمده است. ارائه کنندگان خدمات اینترنتی به سه دسته ایجادکنندگان نقطه تماس بین المللی، رساها و کافی نت ها تقسیم شده اند. ایجاد کنندگان نقطه تماس بین المللی در واقع به عنوان ارائه کننده و نقطه ارتباط و اتصال شبکه درونی کشور با شبکه جهانی اینترنت می باشد و سایر ارائه دهندگان خدمات اینترنتی و کاربران و گیرندگان اینگونه خدمات می توانند به وسیله آن ها به اینترنت دسترسی یابند و در واقع این گروه نقش مهمی در ورود اطلاعات به کشور را دارند( پیشین: ۲۶).
گروه دوم رساها هستند که منظور از آن ها « رساننده سرویس اینترنتی » هستند که نقطه اتصال کاربران در داخل کشور یا در سطح بین المللی را ایجاد می کنند. یک رسا یا (ISP ) با اتصال به شبکه اطلاع رسانی و اینترنت، جزضروری دسترسی و اتصال افراد به شبکه اینترنت را فراهم می سازد. گروه سوم می توان از کافی نت ها به عنوان دفاتر خدمات دسترسی حضوری نام برد که در تعریف آن ها آمده است: دفتر خدمات دسترسی حضوری به شبکه های اطلاع رسانی و اینترنت محلی برای دسترسی حضوری مشتریان و کاربران به شبکه اطلاع رسانی ( اینترنت و اینترانت ) می باشد، که ارتباط اینترنتی این دفاتر فقط از طریق موسسات و شرکتهای رسا (ISP ) مجاز می باشد. در ادامه باید اضافه نمود که در متن حاضر هر آنچه که عبارت ارائه دهندگان خدمات اینترنتی است، به صورت یک نظام پلکانی و هرمی از بالا به پایین است، برمبنای این سیستم برای مثال یک ارائه دهنده خدمات اینترنتی نمی تواند خود رأساً اطلاعات را از طریق دیگری مانند ماهواره در اختیار کاربران قرار دهد(فضلی: پیشین، ۹۳).
۲-۳- مزیت ها و محدودیت های فضای مجازی
پس از انقلابهای صنعتی که باعث بوجود آمدن تحولات شگرفی در سطح جهان بود و به نام «عصر صنعتی» نامگذاری شد، در حیطه اطلاعات تحولات شگفت انگیزی با بهره گرفتن از ابزارهای الکترونیکی پیشرفته در امر انتقال اطلاعات بوجود آمد و عصر «عصر اطلاعات» نامگذاری شد. از مهمترین ویژگی های این عصر، ایجاد «جامعه اطلاعاتی جهانی » در یک دنیای مجازی با تمام کارکردهای دنیای واقعی می توان نام برد( جلالی فراهانی: ۱۳۸۶، ۱۱۳).
از جمله تحولات شگفت انگیز فناوری اطلاعات در آغاز قرن بیست و یکم می توان به تغییر جهان واقعی و بوجود آمدن جهان مجازی با استفاده اینترنت اشاره داشت. همانطور که در جهان واقعی، صنعت انفورماتیک و فناوری اطلاعات در همه شؤون زندگی انسان ها رخنه کرده است، استفاده از اینترنت در دنیای مجازی نیز در زندگی همه انسان ها هویدا می باشد. هرچند برخی معتقدند که مفهوم اطلاعات آشکار به نظر می رسد، ولی تاکنون به تعریفی که مورد اتفاق همگان باشد اشاره نشده است( هاتف: ۱۳۸۸، ۹۱).
امروزه اطلاعات به عنوان ساختار اصلی جامعه و دولت ها محسوب می شود و تمام تلاش دولت ها در جهت سلطه برمنابع و محتوای اطلاعاتی کشورشان می باشد. از عوامل مهم ایجاد جامعه اطلاعاتی، رشد شبکه های ارتباطی می باشد که سبب تسهیل ارتباطات شده است. از جمله شبکه های اطلاع رسانی اینترنت می باشد که بوسیله اتصال رایانه ها سبب بوجود آمدن فضای مجازی گردیده است. این فضا دارای محدودیت ها و مزیت هایی می باشد که عبارتنداز :
آزادی بیان، آزادی اطلاعات، حق بهره مندی از حریم خصوصی. در این فضا هیچ گونه محدودیتی برای استفاده کاربران وجود ندارد. از جمله این موارد می توان به راه اندازی سایت، وبلاگ های مختلف توسط اشخاص اشاره داشت. علاوه بر این گونه مزیت ها، از این فضا می توان به عنوان وسیله ای برای انجام مقاصدسوء و ارتکاب جرایم مختلف استفاده کرد که می تواند آسیب های جبران نا پذیری برساختار جامعه وارد سازد و امنیت یک کشور را تهدید کند( داوودی: پیشین، ۳۰).
رایانه یگانه اختراع بشراست که به تنهایی پیشرفت کلیه علوم وابسته را مدیون خود قرار داده به نحوی که تمامی اختراعات و ابداعات در امور صنعتی، اداری، علمی، نظامی وغیره با تکیه بر همین اختراع یگانه انجام شده است و رابطه ای مستقیم از لحاظ سرعت پیشرفت بین علم رایانه و سایر اختراعات وجود دارد. بدین ترتیب که هر چه رایانه پیشرفت می کند، علومی که آن را به خدمت گرفته اند نیز پیشرفت می کنند و هر چه این علوم پیش می روند رایانه ها نیز پیش خواهد رفت(بشیری و پور رحیم: ۱۳۹۰، ۱۵).
منظور از مزیت ها امکانات متنوعی است که این فضا در اختیار کاربران قرار می دهد تا به مقاصدشان برسند و منظور از محدودیت ها تهدیداتی است که این فضا به دنبال خواهد داشت. براین اساس، در این قسمت مزیت ها و محدودیت های فضای مجازی در سه قسمت به صورت جداگانه بررسی خواهد شد.
۲-۳-۱-در حوزه آزادی بیان
در عصر اطلاعات، فضای مجازی با ویژگی های منحصر به فردخود توانسته است تحولات شگرفی را در عرصه اطلاع رسانی بوجود آورد که از جمله مزیت های این فضا به موارد ذیل می توان اشاره داشت. از مزایای شبکه های رایانه ای می توان به وسیع بودن و گستردگی جهانی آن ها اشاره داشت. این شبکه سبب ارتباط در سطح بین المللی خواهد شد در حالی که دیگر رسانه ها در سطح ملی استفاده خواهد شد. شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای امکان ارتباط دوسویه بین مخاطبان را فراهم می نماید در حالی که رسانه های ارتباط جمعی ماهیتی یک سویه دارند و مخاطبان آن ها نمی توانند به نظر خواهی بپردازند، در صورتی که شبکه های رایانه ای با کارکردهای متنوع خود، امکان برقراری انواع ارتباط را میان کاربران ایجادکرده است. وهمین امر سبب شده است جرایم در این فضا به آسانی به وقوع بپیوندد و مجرمین را نیز به آسانی نمی توان شناسایی و دستگیر کرد.از جمله مواردی که سبب سامان دهی کردن و محدودیت این فضا می شود به فیلترها و تدابیر صدور مجوز که در زمره تدابیر محدود کننده دسترسی افراد به محتوا و برنامه های رایانه ای قرار می گیرند. فیلترها از مهم ترین تدابیر پیشگیرانه از جرم های سایبری هستند که تقریباً از همان ابتدا برای جلوگیری از وقوع تعرض های رایانه ای به کار می رفتند. در تدابیر صدور مجوز، از ورود اشخاص ناشناس یا فاقد اعتبار جلوگیری می شود نمونه ساده آن به کار گیری گذرواژه است. به این ترتیب فقط اشخاصی که پس از طی مرحله شناسایی و کسب اعتبار لازم، گذر واژه دریافت کنند حق بهره برداری از یک سیستم یا سایت را خواهند داشت. صدور مجوز یکی از مناسب ترین راه های سامان دهی بهره برداری از فضای سایبر به منظور ابراز آزادانه عقاید است(جلالی فراهانی: پیشین، ۷۲).
۲-۳-۲- در حوزه آزادی اطلاعات
اطلاعات، یافته ها و دیدگاه های شهروندان نسبت به امور کشورشان است که با هدف آگاهی بیش تر مردم و از آن مهم تر مسؤلان نسبت به آنچه در کشور می گذرد، بازتاب می یابد. ولی در آزادی اطلاعات، دولت موظف است که اطلاعات مربوط به امور حاکمیتی و تصدی گری خود را جز در موارد کاملاً مشخص و محدود در اختیار شهروندان قرار دهد تا آنان مشارکت آگاهانه تری در اداره حکومت داشته باشند. فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی با سرعت شگفت انگیزی در حال پیشرفت است و این نظر، به گونه ای گسترده پذیرفته شده است. هرچند که، پیشرفت فناوری های عصر اطلاعات موضوع بسیارمهمی است، اما در رابطه با گسترش این فناوری ها سه نکته قابل ذکر است :

 

1. 1. گسترش این فناوری ها سریع است.

 

1. 1. گسترش این فناوری هاجهانی است.

 

1. 1. گسترش این فناوری ها نابرابر بوده، یعنی در بین جوامع، صنایع و سازمان ها متفاوت است(دیویدس ودانیل: ۱۳۸۵، ۳۸).

 

محدودیت های فضای سایبر به ماهیت خود این فضا مربوط می شود که عبارت از :
خطر پذیری داده های الکترونیکی و ضعف زیر ساخت های فناوری اطلاعات است. دولت ها باید تجهزات و امکانات فنی الکترونیکی را در جهت دستیابی به فناوری اطلاعات فراهم سازند. برای تحقق این هدف دولت موظف است تجهیزات فنی مورد نیاز را در همه اداره ها و مراجع مسؤل در سراسر جامعه تأمین کند تا از این لحاظ کارگذاران دولتی و مردم کمبود نداشته باشند و زمینه های لازم جهت کسب مهارت بهره برداری از این ابزارها را فراهم آورد. در فضای مجازی با وجود انواع ابزارهای امنیتی اجرا شدنی در سطوح زیر بنائی و نقاط پایانی، بازهم تعرض های رایانه ای که به مختل شدن کارکرد سیستم ها و از میان رفتن داده های رایانه‌ای می انجامند، روبه فزونی اند( داوودی: پیشین، ۳۱-۳۳).
۲-۳-۳- در حوزه حریم شخصی

ب)دلالت آیات به نحو تضمّنی
آیاتی که تنها حکم کلی را بیان می‌کنند و موارد تقیّه را می‌توان به عنوان مصداقی از آن حکم ذکر کرد. به عبارت دیگر دلالت آیه بر تقیّه به نحو تضمّنی است. که به عنوان نمونه به دو مورد آن اشاره می‌شود.
۱- آیه ۱۹۵ سوره بقره
« …وَ لَا تُلْقُواْ بِأَیْدِیکُمْ إِلىَ التهَّلُکَه…»
با دست خود، خود را به هلاکت نیفکنید.
از حکم کلّی این آیه شریفه (نهی از انداختن خود به هلاکت و نابودی) می‌توان استفاده کرد که یکی از موارد آن افتادن به هلاکت در صورت عدم به کار گیری تقیّه است.
۲- آیه ۷۸ سوره حج
«…وَ مَا جَعَلَ عَلَیْکمُ‏ْ فىِ الدِّینِ مِنْ حَرَج‏…»
خداوند در دین بر شما مشقّت و رنج ننهاده است.
طبق این آیه اگر مسلمان در حرج قرار گیرد آن حکم حرجی از او برداشته می‌شود. و یکی از موارد حرج اجرای حکم الهی در مقابل مخالفان در صورت وجود خطر می‌باشد، که به وسیله این آیه این حرج برداشه می‌شود.

 

• • از این قبیل آیات حکم تقیّه فی الجمله استفاده می‌شود و معنای دلالی آن حدود و ثغور ندارد.

 

ج) آیاتی که دلالت آن‌ها بر تقیّه تفسیر به باطن است.
آیاتی که دلالت آن‌ها بر تقیّه از باب تفسیر به باطن است. که تنها با بیان ائمه ♣ در مورد آن‌ها قابل فهم است (فهم آسمانی است) به عنوان مثال به دو نمونه اشاره می‌شود.
۱- آیه ۱۳ سوره حجرات
«… إِنَّ أَکْرَمَکمُ‏ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَئکُم…‏»
از امام صادق ☻ درباره آیه «همانا گرامی‌ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست» سؤال شد، فرمود اعملکم بالتقیّه ^[۳۸۴]، مراد کسی است که بیش از دیگران تقیّه کند.
۲- آیه ۳۴ سوره فصّلت
«وَ لَا تَسْتَوِى الحْسَنَهُ وَ لَا السَّیِّئَه…»
از امام صادق ☻ روایت شد است که حضرت درباره این سخن خداوند که «هرگز خوبی و بدی یکسان نیست» فرمود: حسنه همان تقیّه، وسیّئه فاش کردن اسرار است.^[۳۸۵]

 

• • دلالت این قبیل آیات بر تقیّه بدون تفسیر ائمه ♣ امکان‌پذیر نیست. و به کمک تفسیر از ناحیه ائمه ♣ فی الجمله تقیّه استفاده می‌شود ولی مانند دسته دوم از آیات حدود و قلمرو آن مشخص نشده است.

 

جمع‌بندی
با توجّه به دسته اول از آیات که دلالت آن‌ها بر تقیّه به صورت ظاهری و لفظی است مورد هر سه آیه شریفه تقیّه نسبت به کفار است و شامل تقیّه نسبت به مسلمانان نمی‌شود.
مگر این که از راه تنقیح مناط یا از طریق اطلاق روایات، بتوان دلالت این دسته از آیات را توسعه داد. تا این‌که (تقیّه از مسلمانان و انواع تقیّه فعلی و قولی را نیز شامل بشود.)
کیفیّت استدلال
با توجه به این که روایات در باب تقیّه مطلق می‌باشند. مثل صحیحه زراره که از امام باقر ☻ نقل می‌کند « التَّقِیَّهُ فِی کُلِّ شَیْ‏ءٍ یُضْطَرُّ إِلَیْهِ ابْنُ آدَمَ فَقَدْ أَحَلَّهُ اللَّهُ لَهُ »^[۳۸۶]
خداوند تقیّه را در هر موردی که بنی آدم مجبور و مضطر به آن هستند حلال گردانیده است. این قبیل روایات را و امثال آن را اگر کنار آیات تقیّه قرار دهیم. قطعا می‌توانیم توسعه را نتیجه بگیریم.
اگر روایاتی که دلالت دارند که تقیّه در هر ضرورتی شکل می‌گیرد. مثل حدیث زراره، که از امام کاظم☻ نقل می‌کند « التَّقِیَّهُ فِی کُلِّ ضَرُورَهٍ وَ صَاحِبُهَا أَعْلَمُ بِهَا»^[۳۸۷] و همچنین دسته دوم از آیات مثل آیه حرج و … و هدف از تقیّه را مثل حفظ جان و … ، که در بحث‌های گذشته آمده است، کنار هم قرار دهیم- قطعا می‌توانیم ازاطلاق و عمومیت آنها توسعه را نتیجه بگیریم.
دامنه تقیّه در روایات
«انّه لاریب فی عموم اخبار التقیّه و اطلاقها – کصیحه الفضلاء…»^[۳۸۸]
در عمومیّت و اصلاق اخبار تقیّه هیچ شک و شبه‌ای وجود ندارد مانند صحیحه فضلاء^[۳۸۹]
عده‌ای از روایات که در میان آن‌ها زراره، و محمد بن مسلّم هستند از امام باقر ☻ شنیده‌اند که می‌فرمود: «التَّقِیَّهُ فِی کُلِّ شَیْ‏ءٍ یُضْطَرُّ إِلَیْهِ ابْنُ آدَمَ فَقَدْ أَحَلَّهُ اللَّهُ لَه»^[۳۹۰]‏
خداوند تقیّه را در هر موردی که بنی آدم مجبور و مضطر به آن می‌شوند، حلال گردانیده است.
و در حدیث دیگر ی از امام باقر ☻ آمده است « کُلِّ شَیْ‏ءٍ خَافَ الْمُؤْمِنُ عَلَى نَفْسِهِ فِیهِ الضَّرَرَ فَلَهُ فِیهِ التَّقِیَّهُ »^[۳۹۱]
هر چیزی که مؤمن ترس از وجود ضرری در آن چیز برخود داشته باشد. می‌تواند تقیّه کند. و در بسیاری از روایات آمده است، «التَّقِیَّهُ فِی کُلِّ ضَرُورَه» تقیّه در هر موردی لازم است.
احادیثی که در این‌جا ذکر شده و بسیاری از روایات دیگر که به همین مضمون است که به خاطر اختصار در این‌جا نیامده است هم نسبت به اشخاص تقیّه کننده و هم نسبت به اقسام تقیّه عمومیّت و اطلاق دارند. اما با تتبّع در روایات، نتیجه می‌گیریم مواردی از ادله تقیّه استثنا شده است و سبب محدودیّت قلمرو تقیّه گردیده همانطور که از مباحث گذشته روشن شد تقیّه برای مصلحت وضع مؤمنین و مسلمین وضع شده است و دارای حد و حدودی است که فراتر از آن جایز نیست. و از روایات چنین استنباط می‌شود که تقیّه در مواردی جایز نیست.

موارد عدم جواز تقیّه در روایات
۱- ایجاد فساد در دین
قلمرو تقیّه تا جایی است که موجب فساد در دین نشود.
مسعده بن صدقه از امام صادق ☻ در حدیثی نقل کرده است که حضرت در مقام بیان موارد تقیّه برآمده و می‌فرماید: «وَ تَفْسِیرُ مَا یُتَّقَى مِثْلُ أَنْ یَکُونَ قَوْمُ سَوْءٍ ظَاهِرُ حُکْمِهِمْ وَ فِعْلِهِمْ عَلَى غَیْرِ حُکْمِ الْحَقِّ وَ فِعْلِهِ فَکُلُّ شَیْ‏ءٍ یَعْمَلُ الْمُؤْمِنُ بَیْنَهُمْ لِمَکَانِ التَّقِیَّهِ مِمَّا لَا یُؤَدِّی إِلَى الْفَسَادِ فِی الدِّینِ فَإِنَّهُ جَائِزٌ»^[۳۹۲]
تبیین و تفسیر مورد تقیّه، مثل این است که اگر انسان در میان گروهی بدکار باشد که احکام و رفتارشان بر خلاف دستورات شرع باشد. مادامی که عملش مستلزم وقوع فساد در دین نباشد، انسان می‌تواند بر طبق تقیّه رفتار کند.
بعضی از محرّمات و واجباتی که در نظر شارع و متشرّعه نهایت اهمیّت را دارا هستند می‌تواند مصادیق فساد در دین باشد از قبیل: محو نسخ قرآن کریم یا تأویلش به مذاهب باطله، ویران کردن خانه خدا و مشاهد مشرفه به نحوی که بنا و آثار به کلی نابود شود و …
۲- قتل النفس
یکی دیگر از مواردی که در مأثورات استثنا شده، ریختن خون است.
در صحیحه محمد بن مسلّم از قول امام باقر ☻ می‌گوید: «إِنَّمَا جُعِلَتِ التَّقِیَّهُ لِیُحْقَنَ بِهَا الدَّمُ فَإِذَا بَلَغَ الدَّمَ فَلَیْسَ تَقِیَّهٌ »^[۳۹۳]
تقیّه به خاطر این قانون‌گذاری و جعل شده که از ریختن خون جلوگیری کند، پس هنگامی که کار به کشتن برسد دیگر تقیّه جایز نیست.

اما اینکه «روح، عقل، قلب، نفس، وهم، غضب، و شهوت» را از «اسلام و ایمان و تقوا» جدا کردیم به این علت بود که گروه اول مفاهیم مذکور از مختصات همه انسان هاست و در خلقت تکوینی هر انسان بما هو انسانی مستقر است؛ ولی «اسلام و ایمان و تقوا» کلیدواژه هایی است مربوط به دین حنیف ذات اقدس ربوبیت و تنها کسانی را سزد که به دین حنیف فطرت اللهی لبیک گفتند و شریعت قدسی اسلام را برتافتند.
در اینجا لازم است در مورد بسیط بودن مفاهیم «اسلام» ، «ایمان» و «تقوا» که در بالا اشارتی بدان شد توضیحاتی تکمیلی اضافه کنیم و آن اینکه هر سه این مفاهیم مادام که در ارتباط با انسان به کار می روند بسیط هستند بدین معنا که نسبتی که انسان با این سه مفهوم برقرار می کند نسبتی است ذو مراتب و این نسبت است که شدت و ضعف می یابد لکن حقیقت این مفاهیم، صرف نظر از ارتباط آنها با انسان حقایقی مطلق هستند به این معنا که حقیقت اسلام حقیقت ایمان و حقیقت تقوا به مثابه بالاترین مرتبه ای هستند که انسان می تواند بدان نایل شود (مرتبه ای است خاص انسان کامل)
توضیح دیگر اینکه برای اینکه انسانیت انسان محفوظ بماند و آدمی به ورطه حیوانیت و بلکه پست تر از حیوانیت سقوط نکند باید نسبتی مناسب که همان نقطه اعتدال است میان ابعاد وجودی انسان که خاص اوست با فطرت الهیش که خداوند متعال در نهاد او به ودیعه گذاشته برقرار باشد این نسبت مناسب از دو راه در انسان ایجاد می شود:

 

1. 1. راه عقل که با تفکر در حالات نفسانی و تشخیص خیر و شر اعتدال را بر قوای انسانی حاکم می کند و شاید به دلیل اینکه عقل یکی از ابعاد خلقت تکوینی انسان است به مثابه «رسول باطن» معرفی شده است.

 

1. 1. راه شرع که به واسطه رسولان ظاهر(پیغمبران) بر بشریت اعطا شده و همان اسلام است و ایمان و تقوا؛ و اسلام از آنجا که شریعت حقه رحمانی است و منطبق بر فطرت الهی انسان، نقشی «راهگشا، راهنما و سرعت بخش» در نیل به ملکه اعتدال ایفا می کند. آنچه مهم است پایبندی به موازین شریعت اسلام است که باید از جانب انسان صورت پذیرد تا انسان به دیده دل وعده های صدق الهی را شهود کند.

 

پس نتیجه اینکه التزام عملی انسان به اصول عقلانی به عنوان رسول باطن که در خلقت تکوینی آحاد انسان ها قرار دارد و گوش جان سپردن به مواعظ پیغمبران الهی به عنوان رسولان ظاهر که پیام آوران رحمانند، می تواند انسان را در رسیدن به مراتبی بالا و شدت یافته از مفاهیم بسیطه ای که ذکر آن رفت رهنمون شود.

 

قوای انسانیه	مراتب عالیه	مراتب دانیه
روح	روح الله	روح اخس حیوانی
قلب	حرم الله	بیت الشیطان
عقل	عقل معاد و معناگرا	عقل معاش و مادی گرا
نفس	مطمئنه	اماره بالسوء
وهم	عدالت	جربزه و بلاهت
غضب	شجاعت	جبن و تهور
شهوت	عفت	خمود و شره

 

سیاه درویشان

۶۹۴

۱۵

۱۲

۲

 

صوفیان ده

۲۲۶

۴

۱۵

۵

 

 

ماخذ جهاد کشاورزی ۱۳۹۰

 

 

• صنعت

 

 

در استراتژیهای توسعه روستایی ، باید تنوع سازی اقتصاد روستایی و کارا نمودن آن از طریق ایجاد انواع فعالیت های اقتصادی به ویژه ، صنعتی کردن روستا ها توجه نمود زیرا تمرکز صنایع در روستاها ، علاوه بر اشغال و در آمد ، سبب کاهش مشکلات مربوط با همجواری صنایع با شهرها نظیر تراکم شدید جمعیت ، مشکلات مربوط به ترافیک ، آلودگی های زیست محیطی و… می شود . توسعه روستایی یک فرایند عمیق تغییرات در کل جامعه ، در جامعه محلی و از همه مهم تر در نقش افراد می باشد . این فرایند روشی است برای افزایش فرصتهای قابل دسترسی برای افراد روستایی و افزایش امکا نات بهره برداری از منابع موجود در روستا ( مطیعی لنگرودی ، ۱۳۸۲: ص ۱۵۲ )

صنایع روستایی باید صنایع تبدیلی باشند که در راستای فعالیت کشاورزی ، مکمل فرآورده های کشاورزی بوده و این محصولات را به کالاهای صنعتی تبدیل نموده و به عنوان محصول نهایی یا واسطه ای عرضه نمایند . البته لازمه ی این صنایع ، وجود فرآورده های دامی و کشاورزی در آن منطقه می باشد که با توجه به آنها می توان برنامه ریزی هماهنگی را در ارتباط با صنعت تبدیلی و مواد اولیه ان ارائه داد . صنایع روستایی از درون روستا به حرکت در می آید .
هر چند ممکن است محرکه ی اصلی آن خارج از روستا باشد . اما نقش اصلی و اساسی باید بر عهده ی روستایی گزارده شود و مشارکت فعال در این زمینه داشته باشد . بنابراین بسیاری از صنایع روستایی را می توان در ردیف صنایع کوچک قرار داد . صنایع کوچک که بیشتر حالت کارگاهی دارند ، علاوه بر شهرها ، نواحی روستایی نیز قابل استقرار می باشند . این صنایع در مقایسه با صنایع سبک ، به نیروی انسانی کمتر و تجهیزات و وسایل ساده تر نیاز دارند و محتاج سرما یه گذاران کلان نیستند . ( مطیعی لنگرودی ، ۱۳۸۲: ص ۱۵۴ )
صنایع روستایی در روستاهای مورد مطالعه بیشتر متاثر از معشیت اهالی است و ارتباط با مشاغل و فعالیت های روستایی دارد . از مهم ترین این فعالیت ها می توان به کارخانه برنجکوبی ، کارخانه سنگ بلوک ، استخر ماهی ، کارگاه جوشکاری و مکانیکی ، مرغداری اشاره کرد . که در این بین روستای ازگم دارای ۱ کارخانه برنجکوبی ، ۱ کارگاه سنگ بلوک و ۲ مرغداری بوده و روستای تنیان دارای ۲ کارخانه برنجکوبی ، ۴ استخر ماهی و ۷ کارگاه سنگ بلوک است ، روستاهای چمثقال و سیاه درویشان دارای ۲ کارخا نه برنجکوبی می باشند و همچنین روستای صوفیانده دارای ۲ کارخانه برنجکوبی ، ۱ کارگاه سنگ بلوک ، ۱ کارگاه جوشکاری و مکانیکی بوده است .

فصل چهارم

 

یافته های تحقیق

 

۴-۱ گردشگری در روستاهای شهرستان صومعه سرا

 

۴-۱-۱ روستاهای گردشگری

منابع و جاذبه های گردشگری از مهم ترین عناصر و ارکان تشکیل دهنده صنعت گردشگری به شمارمی رود. بطوری که چنانچه مقصدی برای دیدار وجود نداشته باشد و صنایع آن تعریف نشده باشد. مفهومی برای سفر گردشگری متصور نیست.
شهرستان صومعه سرا به دلیل قرار گرفتن در موقعیت خاص طبیعی جزء مناطق خاص اکوتوریستی بحساب می آید. این شهرستان با وسعت تقریبی ۵۷۲/۹ کیلومتر مربع از سمت غرب به رودخانه کسماء و از سمت شرق به رودخانه گازروبار و از شمال به تالاب محدود می شود. این شهرستان با داشتن محیط بکر، کوهستانهای سرسبز، تالاب، جنگلهای گسترده و آثار تاریخی متعدد که از مناطق جاذب گردشگری در استان گیلان بشمار می رود، این شهرستان با داشتن جاذبه های طبیعی و خدادای فراوان، بناهای تاریخی، مقاصد زیارتی و سیاحتی، بازارهای متعدد و محصولات متنوع بعنوان یک قطب ارزشمند در جذب توریست مطرح می باشد.
از جاذبه های تاریخی این شهرستان می توان به شهر تاریخی گسکر، پل گازروبار، حمام قدیمی کسماء، پل تاریخی گوراب تولم، مناره ی آجری گسکر(دوره ی سلجوقی) یکی از مقاصد گردشگری به شمار می رود. شهرستان صومعه سرا به دلیل داشتن روستاهای گردشگری فراوان و پتانسیلهای طبیعی بالقوه به عنوان منطقه اکوتوریستی بحساب می آید. روستاهای گردشگری شهرستان عبارتند از: ازگم، تنیان، چمثقال، سیاه درویشان و صوفیانده که شهرستان صومعه سرا با وجود این روستاها به یکی از سایت های مهم گردشگری استان تبدیل شده است. در این قسمت به اختصار به روستاهای گردشگر پذیر می پردازیم.

روستای گردشگری ازگم

این روستا در فاصله ۵ کیلومتری مرکز شهرستان (شهر صومعه سرا) واقع شده است، دارای ۱۱۴ خانوار و ۳۲۱ نفر جمعیت می باشد. این روستا با داشتن جاذبه های طبیعی جزء مناطق طبیعت گرا بحساب می آید. با توجه به رودخانه پرآب که در روستای ازگم جریان دارد و این روستا در دل طبیعت بکر و زیبا واقع شده است چشم انداز منحصربه فردی به این روستا بخشیده . این رودخانه دارای نوعی ماهی بومی بوده که در اصطلاح محلی به آن کولی گفته می شود
گردشگرانی که به این روستا سفر می کنند علاوه بر استفاده از زیبایهای طبیعی روستا ساعاتی را در کنار این رودخانه برای ماهیگیری و یا استفاده از آب و هوای دلچسب سپری میکنند. روستای ازگم، علاوه بر سایت گردشگری ذکر شده دارای امام زاده به نام ملاء عیسی می باشد که همه ساله گردشگران فراوانی، برای دیدن این سایت مذهبی به این روستا سفر می کنند. روستای ازگم به دلیل نداشتن اقامتگاه و خدمات گردشگری، گردشگران عبوری یا گذری را جذب می کنند.

روستای گردشگری تنیان

تنیان بخش میزاکوچک گوراب زرمیخ در۲۰ کیلومتری شهر صومعه سرا واقع شده و همچنین عبور رودخانه های زیبا از آن سرسبزی خاصی به تنیان بخشیده است. منطقه نمونه گردشگری تنیان دارای استخر بسیار زیبا می باشد که با پوشش جنگلی منحصر به فرد آراسته شده است، کمی بالاتر از آن غار خونابکش دیده می شود، و بالاتر از آن به دشت زیبای پلنگان می رسیم که پوشیده از درختان صنوبر و توسکا است. بعد از آن به روستای سیاه کوه می رسیم که در آن پارک جنگلی دیده می شود و این جنگل پوشیده از درختان افرا است، روستای زیبای تنیان نقش ییلاق را برای مردم شهرستان صومعه سرا بازی می کند و مردم برای گذران اوقات فراغت خود به این روستا می آیند.
دو منطقه زیبا در این محور وجود دارد که یک را به سمت روستا و غار خونابکش، نارنج پره و راه دیگر به سمت تنیان می رود. بعد از نارنج پره تنیان، روستای سیاه خانی جلوه گری می کند که امام زاده دوال کوه (دو عالم کوه) نیز در همین منطقه قرار دارد از نظر امکانات شبیه گردکوه است. و در تابستان و سیزده بدر گردشگران زیادی به این منطقه سفر می کنند.
لازم به ذکر است که منطقه تنیان به همراه سیاه کوه و تالاب شهرستان صومعه سرا جزء سه منطقه گردشگری ثبت شده است با توجه به اینکه سالانه گردشگران و مسافران زیادی در فصل تعطیلات به ویژه عید نوروز و تابستان به این منطقه سفر می کنند لذا نیاز است توسعه گردشگری تنیان با سرعت بیشتری انجام شود .
روستای تنیان به دلیل وجود امکانات اقامتی، تفریحی، گردشگری، گردشگرانی که به این روستا سفر می کنند از تعداد اندک خانه های استیجاری که در این روستا قرار دارد استفاده می کنند و روستای تنیان بیشتر گردشگران عبوری یا گذری را به سمت خود جذب می کند.

روستای گردشگری چمثقال:

روستای چمثقال در فاصله ی ۸ کیلومتری از شهرصومعه سرا قرار گرفته است. این روستا با قرار گرفتن در موقعیت منحصر به فرد در حاشیه ی تالاب بین المللی و مسیر جاده پیربازار به ضیابر باعث ورود گردشگران بسیاری به این منطقه شده و جزء مناطق نمونه گردشگری بحساب می آید.
روستای چمثقال باتوجه به داشتن منطقه حفاظت شده ی سیاه کشیم و مناطق بکر و رودخانه پرآب که از ماسوله رودخان سرچشمه گرفته و به مرداب سیاه کشیم منتهی می شود و همچنین با وجود استخرهایی که منبع وجودی آنها از آب همین روستا میباشد شرایط مناسبی را برای پرورش ماهی های گرم آبی فراهم کرده است که این فعالیت در نوع خود باعث جذب گردشگران و اشتغال جوانان منطقه شده است.
این روستا با وجود درختانی با قدمت بیش از ۵۰۰ سال که قطر آن به بیش از ۷متر و در بعضی از آنها نزدیک به ۸ متر هم می رسد یکی از پوشش گیاهی منحصر به فرد در این روستا بحساب می آیند که این درختان کهنسال را از نوع درختان آزاد به گویش محلی سق می نامند . و در ایام گذشته از این درختان بعنوان فانوس دریایی و راهنمایی برای قایق سواران استفاده می شده که این در نوبه ی خود یکی از جاذبه های منحصر به فرد اکوتوریستی می باشد.

روستای گردشگری سیاه درویشان:

روستای سیاه درویشان در فاصله ی ۲۰ کیلومتری از شهر صومعه سرا واقع شده است. و یکی از ویژگی های منحصر به فرد این روستا وجود تالاب زیبای آن است که به ثبت بین المللی رسیده است و از نظر محیطی، سیاحتی و اقتصادی دارای اهمیت بسیاری است .
همچنین روستای گردشگری سیاه درویشان زیستگاه مختلف پرندگان بومی مهاجر و انواع آبزیان می باشد. در شهرستان صومعه سرا ایت تالاب از ارزش خاصی برخوردار است چرا که در حاشیه آن افرادی زندگی می کنند که اساس معیشت انها کشاورزی محصولاتی چون برنج، صیفی جات و مرکبات است.
عمده فعالیت دیگر اهالی صید، شکار، د امداری و پورش حیوانات اهلی میباشد. تالاب سیاه درویشان از زیباترین تالاب های خاورمیانه محسوب می شود که از نظر زیست محیطی حائز اهمیت زیادی است.
این تالاب سالانه پذیرای پرندگانی چون کیلار، فیلوش، خوتکای پرسفید و معمولی و همچنین لک لک است که به دلیل قرارگرفتن در حاشیه جنوبی شهرستان، محل مناسبی برای زیست این پرندگان محسوب می شود. از نظر آب و هوا این منطقه در مقابل رطوبت زیاد از گرمای متوسط و جریان هوای مطبوعی برخوردار بوده و بادهای مختلفی درآن جریان دارند.