• ارزیابی عملکرد تحقیقی در قالبیت اطمینان مالی، کارایی و اثربخشی یک موجودیت است.

• ارزیابی عملکرد ارزیابی منظم نتایج و کارایی خدمات یا برنامه ها می باشد.

• ارزیابی عملکرد نشان دهندۀ فرایند لازم جهت ارزیابی محیط به منظور دستیابی به نیازمندی یا خروجی مورد نظر است و اینکه آیا خروجی قابل دست یافتن هست یا خیر و میزان تفاوت بین خصوصیات ارزیابی شده محیط و نیازمندی یک عملکرد خاص یا یک خروجی خاص چه میزان خواهد بود.

در پاسخ به سؤال «اندازه گیری عملکرد چیست؟» بهتر است به موارد زیر اشاره کنیم :

• اندازه گیری عملکرد فرآیندی است جهت کمّی کردن کارایی و اثربخشی فعالیت ها؛

• • شاخص عملکرد ابزاری است برای کمّی کردن کارایی و یا اثربخشی فعالیت ها؛

• سسیتم اندازه گیری عملکرد مجموعه ای است از شاخص ها برای کمّی کردن کارایی و اثربخشی فعالیت ها ( بروآدبنت، گالوپ و لگلین، ۲۰۰۸)^[۱۴].

□ مدیریت عملکرد : تعاریف زیادی از سوی صاحب نظران درباره مدیریت عملکرد ارائه شده است که به دو مورد از آنها با رویکردهای مدیریت عملکرد سازمان، مدیران و کارکنان اشاره می شود :

• • • مدیریت عملکرد رویکردی نظام­مند است که از طریق فرآیندهای تعیین اهداف استراتژیک، سنجش، جمع آوری و تحلیل داده ها و بازنگری گزارش داده های عملکرد و به کارگیری نتایج آن، به بهبود عملکرد سازمان می انجامد.

   

  • • مدیریت عملکرد فرآیندی استراتژیک و یکپارچه است که با بهبود عملکرد افرادی که در سازمان ها کار می کنند و با توسعه قابلیت های فردی و گروهی، موفقیت پایدار سازمان ها را فراهم می نماید.

   

   

استقرار عملکرد : عبارت است از جاری سازی فرایند ذکر شده در تعریف با بهره گرفتن از رویکرد متناسب با شرایط و ویژگی های سازمان مورد نظر ( فرریا و اوتلی، ۲۰۰۵)^[۱۵].

• 1. 1. ارتباط مدیریت عملکرد و ارزیابی عملکرد

   

   

ارزیابی عملکرد عبارت است از، فرایند سنجش و اندازه گیری عملکرد در دستگاه های اجرایی در چارچوب اصول و مفاهیم علمی مدیریت برای تحقق اهداف و وظایف سازمانی و در قالب برنامه های اجرایی.
توانایی تعریف، سنجش و ارزیابی عملکرد یکی از شرایط مورد نیاز برای بهبود در هر سازمانی است. قبل از اینکه یک سازمان بتواند عملکرد خود را بهبود بخشد نیازمند توانمند کردن خود در زمینه سنجش، ارزیابی و ارائه عملکرد خود می باشد.
مدیریت عملکرد ابزار بهبود عملکرد سازمانی را از طریق ارتباط و تعدیل اهداف و نتایج فردی، گروهی و سازمانی فراهم می آورد. علاوه بر آن برای شناسایی و تشویق عملکرد برتر و اداره کردن امور براساس نتایج ارزیابی خواهد بود.
مدیریت عملکرد، قلمرو وسیعی را در مدیریت سازمان ها شامل می شود. صاحب نظران مدیریت در سال های اخیر این واژه را جانشین ارزیابی عملکرد نموده اند. درون فلسفه مدیریت عملکرد سنجش عملکرد، ارزیابی عملکرد، تعین شایستگی ها و نقاط قوت و ضعف نیز نهفته است و می توان گفت این مفاهیم ابزاری است برای استقرار و اجرای مدیریت عملکرد. ( فرریا و اوتلی،۲۰۰۹)^[۱۶].

• 1. 1. جایگاه فرایند ارزیابی عملکرد در حیطه وظایف مدیریت عملکرد

   

   

بردرآپ عناصر عملکرد را برنامه­ ریزی، اجرا و به کارگیری ارزیابی می داند. برنامه­ ریزی با توجه به ارزیابی­های گذشته و شناسایی نیازمندی­های عوامل خارجی (همچون سهامداران، مشتریان، خریداران و دیدگاه بلند مدت سازمان) برای عملکرد در دوره آتی، انجام می­ شود. با توجه به دو اصل توالی روند توسعه و بهبود فعالیت ها و مهندسی مجدد و با عنایت به ارزیابی عملکردهای گذشته، فعالیت ها به اجرا گذاشته می شوند. ارزیابی نیز با توجه به معیارهای سنجش عملکرد در خصوص منابع سازمانی، نیازمندی­های سهامداران، مشتریان و … صورت می گیرد. شکل(۲-۱) عناصر عملکرد را به طور روشن تر نشان می­دهد.
اهداف و استانداردهای سازمانی
ارزیابی عملکرد
مستندات

الف) عرضه کننده ­ای که از اینترنت استفاده می­ کند می ­تواند از قیمت گذاری تبعیضی^[۱۰۴] استفاده کند اما در صورت عدم احتیاط و آگاهی مشتریان از این موضوع شرکت مجبور به کاهش قیمت­ها می­ شود.
ب) توانایی زیاد مشتریان در مقایسه­ قیمت­های عرضه کنندگان مختلف که محصولات خود را به صورت بهنگام عرضه می کند نیز سبب استاندارد شدن قیمت­ها می شوند.
همچنین لازم به ذکر است که توانایی اینترنت در کاهش هزینه­ های مبادله، هزینه­ جست و جو و هزینه­ حمل و نقل نیز سبب کاهش قیمت­ها می شود.

۲-۳-۴-۴٫ تأثیر اینترنت و بازاریابی اینترنت بر ترفیع

اینترنت روش کم هزینه­ای را برای تولید کننده جهت برقراری ارتباط مستقیم با مصرف ­کننده ایجاد می کند. شرکت­ها با بهره گرفتن از اینترنت و رجوع به پایگاه داده ­های خود می توانند ترفیعاتی را مطابق سلیقه­ی هر مشتری طراحی کنند. اینترنت به دلیل مشخصات خاصی که دارد سبب تغییر مدل ارتباطات بازاریابی شده است. تغییر مدل سنتی بازاریابی به مدل نوین توسط طبقه بندی ^[۱۰۵] (۱۹۹۷، ص۴۳) به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.

از آنجا که ارتباطات در بازاریابی جزء حیاتی عنصر ترفیع می باشد، لذا در اینجا دو مدل به اختصار معرفی می شوند. مدل ارتباطات بازاریابی سنتی در عصر رسانه­های انبوه مطرح بوده است. در این مدل ارتباطات بصورت تک-انبوه^[۱۰۶] می باشد. این نوع ارتباط بدین معناست که شرکت با بهره گرفتن از یک رسانه ی انبوه و یک طرفه مثل روزنامه، رادیو، تلویزیون، مجله و … به انبوهی از مشتریان اطلاع رسانی می کرد و یک محتوا^[۱۰۷] (پیام) را به آنان منتقل می سازد. این مدل در شکل (۲-۳) ترسیم شده است.
شکل ۲- ۳ . مدل ارتباطات سنتی بازاریابی (تک- انبوه) (هافمن و نواک، ۱۹۹۷).
امروز با پیدایش اینترنت و ظهور بازاریابی اینترنتی مدل ارتباطات بازاریابی سنتی از تک- انبوه به مدل ارتباطات بازاریابی نوین که به صورت انبوه- انبوه^[۱۰۸] می باشد، تحول یافته است. در این مدل اینترنت به عنوان یک مدل رسانه ی تعاملی^[۱۰۹] و دو طرفه نقش بسیار حیاتی ایفا می کند. و برخلاف رسانه های سنتی حالت یک طرفه ندارد.

۲-۴٫ محیط خرید اینترنتی

فروشگاه اینترنتی ، مکانی است که در آن مصرف کنندگان می توانند توسط رایانه در هر مکانی که هستند عمل خرید را انجام دهند، و فروشندگان نیز می توانند کالاها و خدمات را بدون نیاز به داشتن مکان فیزیکی برای فروش، به مصرف کنندگان عرضه نمایند (مهدسوکی^[۱۱۰]، ۲۰۰۸، ص۹۷). خرید اینترنتی به شرکت­ها این امکان را می­دهد که از طریق کانال­های الکترونیکی، محصولات خود را به صورت مستقیم به مصرف کنندگان بفروشند (سانگ و زین خوان^[۱۱۱]، ٢٠٠٣، ص ۱۰۶). طراحی سایت باید به صورت خلاقانه با در نظر گرفتن اهداف و راهبرد­های سازمان صورت گیرد. هم چنین، ساختار طراحی سایت باید به گونه ­ای باشد که استفاده­کنندگان بتوانند به راحتی به اطلاعات خود، پیوند^[۱۱۲]ها و محصولات مورد نیاز دسترسی داشته باشند. یکی ازویژگی­های مهم وب ­سایت­ها ایجاد تمایل در مصرف­ کنندگان در برقراری رابطه با سایت می باشد. این اقدام می تواند از طریق فراهم کردن فعالیت­هایی مانند سرگرمی در سایت، ارائه فرم های بازخورد، و تماس از طریق پست الکترونیک^[۱۱۳] با مصرف کنندگان، آنان را به بازگشت مجدد به سایت و استفاده بلندمدت از آن مشتاق نمایند. فعالیت­های سرگرم کننده می تواند شامل عکس­ها، نمایش محصولات، تصاویر متحرک و بازی های اینترنتی باشد. به عبارت دیگر، خرید اینترنتی آمیخته­ای از فروش مستقیم و انجام تبلیغات از طریق نمایش محصولات و تعامل با مصرف کنندگان و درگیر کردن آنان می باشد (سامانیگو و همکاران^[۱۱۴]، ۲۰۰۶، ص۱۶۴).
بین یک فروشگاه آنلاین و فروشگاه فیزیکی تفاوت­هایی وجود دارد. یکی از تفاوت­ها به ماهیت غیر شخصی و نامانوس محیط آنلاین مربوط می­ شود. تفاوت­ دیگر، تفکیک زمان و مکان است در فروشگاه فیزیکی هر دو جزء زمان و مکان وجود دارند و اقلام خریداری شده ثانیه هایی بعد از پرداخت وجه دریافت می­ شود. معاملات آنلاین در مکان، تفکیک شده هستند، زیرا مصرف ­کننده نمی­تواند باطن خرید، و همچنین فروشنده را ببیند. همچنین تفکیک در زمان وجود دارد زیرا پرداخت قبل از اینکه کالا دریافت شود صورت می­گیرد (ریگلزبرگر و همکاران^[۱۱۵]، ۲۰۰۵، ص ۳۸۵).

۲-۴-۱٫ از تجارت الکترونیک تا خرید و فروش اینترنتی

هنگامی که مشتری به اینترنت دسترسی یافته و سفارش می دهد، در واقع با شرکت، توزیع کنندگان و بانک­ها ارتباط برقرار می کند. محصول از طریق توزیع کننده و با اطلاع بانک و شرکت حمل می شود. بانک پول را وصول می کند و در حساب بانک ذخیره می کند. وقتی موجودی کالای توزیع شده کاهش یافته و به زیر مقدار حداقل می رسد، شرکت دوباره آن را افزایش می دهد. تمام این معاملات به سرعت و تقریبا در یک زمان انجام می شود. محل بازار در تجارت الکترونیک نامحدود یا بدون مرز می باشد و می توان آن را به جای محل بازار، فضای بازار نامید (کیانگ^[۱۱۶]، ۲۰۰۱، ص۱۵۷).

۲-۴-۲٫ عوامل موفقیت در فروش اینترنتی

خرید و فروش اینترنتی زمانی موفق می­ شود که فروشندگان کالا و خدمات بتوانند نسبت به روش سنتی، منافع اقتصادی بیشتری را برای مشتریان ایجاد کنند. صرف نمایش محصولات در یک سایت زیبا با عکس­های متنوع و حتی جذاب در فروش اینترنتی، کافی نمی ­باشد. این کار با توجه به شناسایی نیازهای مشتریان و بازارسنجی و بازاریابی علمی میسر می شود که در اینترنت شامل موارد زیر می گردد :
استفاده ی بهینه از موتورهای جست و جوگر در اینترنت؛
اطلاعات کافی و مناسب محصولات؛
پیشنهادات و طرح های مناسب با نیازهای مشتریان در هر منطقه از جهان؛
اطلاعات روزآمد در مورد قیمت ها؛
اطلاعات صحیح در رابطه با میزان موجودی محصولات؛
فرایند سفارش بسیار ساده و راحت؛
فرایند سریع رسیدگی به سفارشات؛
برخوردار از سیستم خودکار پیگیری سفارشات؛
سیستم تحویل دقیق و به موقع؛
سیستم صحیح صورتحساب و دریافت مبالغ؛
سیستم کسب اطلاعات و نظرسنجی از مشتریان در مراحل مخلتف فروش؛
از طریق نیازهای به دست آمده، فروشندگان می توانند عوامل موثر و کلیدی در موفقیت را تجزیه و تحلیل و شناسایی نموده و متناسب با آن راهبردهای مورد نظر را طراحی نمایند. طراحی و اجرای سریع این راهبرد­هاست که منجر به پیدا شدن مزیت رقابتی و موفقیت در شرکت­ها می­گردد.
بنابراین شرکتی که بتواند سریع تر و با هزینه­ کمتر، نیازها را شناسایی کرده و پاسخ ها را ارائه نماید می تواند بصورت درازمدت در بازار حضور خود را حفظ نموده و حتی رهبری بازار را بر عهده گیرد (شیرخدایی، ۱۳۸۴، ص ۴۴).

۲-۴-۳٫ ایجاد یک فروشگاه مجازی

در ادبیات تجارت الکترونیک منظور از فروشگاه، یک مرکز تجاری است که شامل مجموعه ای از غرفه­های گوناگون می باشد. این غرفه ها برحسب کالاها و خدمات مختلف تقسیم بندی شده ­اند که علاوه بر عرضه­ی خدمات و کالاها به مشتریان، جاذبه های حاشیه ای آن نیز از جمله ویژگی­های این غرفه می­باشد، به گونه ­ای که متقاضیان خرید از این مراکز، از خرید بهنگام خود احساس رضایت نموده و از انتخاب هر آن چه که مورد نظر آن هاست، لذت ببرند.
هزینه های پایین توسعه مراکز تجاری، قابلیت جذب خریداران از سراسر جهان و نیز جاذبه­های بیشتر خرید از این مراکز در مقایسه با مراکز واقعی، از جمله امتیازات این چنین مراکزی است. هر چند می توان کاهش آلودگی های زیست محیطی و امکان بهره گیری توسط تمامی اقشار از جمله معلولین و سالمندان را به مجموعه ی امتیازات فوق افزود.
از آنجایی که به صورت روزافزون، خرید اینترنتی معمول و گسترده می گردد، لذا جست و جو و یافتن کالا و خدمات در فروشگاه­های بزرگ برای اغلب مصرف کنندگان مشکل­تر شده و لذا سیستم­هایی به منظور ارائه­ خدمات مشاوره ای به خریداران، مورد نیاز می باشد تا جهت رفع نیازهای خاص آنان را کمک نماید.
مواقعی را می توان یافت که مشتری کالای مورد نظر خود را می­شناسد اما نمی تواند عرضه کننده­ آن را پیدا کند و یا این که مشتری به دنبال یک نوع مواد غذایی خاص می باشد که نمی­داند آن ها را از کجا تهیه نماید و یا نمی داند به چه نحوی هتل و یا قطار مورد نظر خود را رزرو نماید. در چنین مواقعی، نیاز به مشاوره و راهنما مشخص­تر می­گردد. از این رو، فروشگاه­های بزرگ می باید دارای امکاناتی جهت مشاوره و یا ارائه­ توصیه­های لازم به مشتریان خود باشند. این وظایف در مجموع، وظایف یک نماینده^[۱۱۷] را تشکیل می­دهد (شیرخدایی، ۱۳۸۴، ص ۴۴). اتتاسی

۲-۴-۴٫ موانع و محدودیت­های خرید اینترنتی

اینترنت می ­تواند برای خرید بعضی از کالاها به دلیل توانایی گسترده انتخاب محصول، راحتی، قیمت و سایر ویژگی­ها مناسب باشد. اما در مورد بسیاری از خریدها اکثر مصرف­ کنندگان ترجیح می­ دهند که از خرده فروشی­های سنتی استفاده کنند. دریک نظر سنجی انجام شده در سال ٢٠٠٣ مصرف کنندگان دلایل خود را از عدم انجام خریدهای اینترنتی به شرح زیر ذکر کرده اند (اسماعیل پور، ۱۳۸۴ ، ص۳۸۹).
عدم دسترسی به اینترنت؛
بی اعتمادی نسبت به شیوه های سفارش دهی اینترنتی؛
لذت نبردن از خرید؛
عدم رویت کالای مورد نظر از نزدیک؛
عدم تمایل فرد به انتظار برای دریافت کالای خریداری شده؛
قیمت بسیار بالا؛
هزینه ارسال؛
مشکلات مصرف کنندگان در ارتباط با پس فرستادن محصول در صورت عدم رضایت؛
موانع اقتصادی برای دسترسی به اینترنت می ­تواند خرید اینترنتی مصرف کنندگان روستایی را کاهش دهد. برای مثال هزینه بالای خرید یک رایانه و هزینه اینترنت، ممکن است باعث تردید در استفاده از اینترنت برای خرید گردد. همچنین سرعت پایین اینترنت در مناطق روستایی می ­تواند مزید بر علت شود (کیود^[۱۱۸]، ۲۰۰۰، ص۴). یکی از ضعف­های خرید اینترنتی این است که تمام کالاها به طور صددرصد قابل ارائه وفروش از طریق اینترنت نبوده، و مصرف کنندگان قادر به احساس کردن، بوییدن، و یا آزمایش محصولات موجود در شبکه سایت­ها نیستند. این محدودیت مانع از فروش برخی از کالاها از طریق اینترنت می شود. استرن^[۱۱۹] (۱۹۹۵) به این نکته اشاره کرده است که محصولاتی که برای خرید آن­ها نیازی به آزمایش کردن، حس کردن و بو کردن آن­ها نیست، مناسب فروش به صورت اینترنتی هستند. همان گونه که خرده فروشان به تشویق مصرف­ کنندگان به خرید آنلاین ادامه می دهند، باید رشد فاصله میان فردی بین مشتریان و خود را مورد توجه قرار دهند. فاصله بین مصرف­ کنندگان و خرده فروشان، شدت رابطه بین آنها را کاهش می­دهد، شکل گیری یک ارتباط شخصی- که به طور سنتی شکل می­گیرد و با تعامل مثبت تقویت می­ شود، با معاملات پیچیده در اینترنت دشوارتر می­گردد (بنامتی وسروا^[۱۲۰]، ۲۰۰۷، ص۱۶۶).
تجارت الکترونیک مسائلی را با خود به همراه دارد و در صورتی که برای آنها راه حل مناسبی اتخاذ نشود، می تواند ویژگی­هایش را تحت الشعاع قرار دهد. از جمله دسترسی سهل الوصول رقبای خارجی به کلیه بازارهای داخلی از جمله بازار کالا و خدمات، بازار مالی و سهام، پایین آمدن تولید سرانه ملی و تهدید برخی صنایع، ورود شرکت های قدرتمند خارجی که ممکن است باعث شود مصرف کنندگان داخلی در مواجهه با سیستم های ایمن تر و آسان تر خارجی، به سمت آنها کشیده شوند. بدین ترتیب سهم عمده بازار داخلی را شرکت­های خارجی در دست می گیرند و محصولات داخلی حتی توان مطرح شدن در بازار داخلی را از دست می دهند. از طرف دیگر، شرکت های داخلی به علت ضعف در بهره گیری مناسب از این ابزار، قادر نخواهند بود تا به بازارهای جهانی نفوذ کنند، و به رقابت با رقبای خارجی بپردازند. مهم­تر آنکه به دلیل نبود نظام بانکداری پیشرفته الکترونیک در کشور، پول و سرمایه ­های داخلی به سمت سیستم های معتبر خارجی و حساب های تمام الکترونیکی انتقال می­یابد، و بانک­های داخلی از جذب سهم عمده­ای از سرمایه ­های داخلی بی بهره می مانند؛ و بدین ترتیب جریان خروج ارز از کشور شدت می گیرد. اینترنت تقاضا برای نیروی کار ماهر و متخصص بخصوص در بخش فناوری اطلاعات را افزایش داده، و در مقابل کاهش تقاضای نیروی کار در بخش مبادلات عادی وخرده فروشی ها را خواهیم داشت. این افزایش تقاضا برای نیروی کار ماهر و متخصص در زمینه ­های فناوری اطلاعات ممکن است سبب مهاجرت و تشدید نابرابری­های اقتصادی گردد. همچنین فقدان استانداردهای جهانی در مورد کیفیت، امنیت و اطمینان، لاینحل ماندن برخی مسایل قانونی از قبیل مالیات، عدم وجود قوانین و مقررات و استانداردهای ملی و بین المللی برای برخی شرایط، دشواری اندازه گیری برخی از مزایای خرید اینترنتی نظیر تبلیغات اینترنتی، پایین بودن سودآوری عملیات در برخی فعالیت­ها به دلیل کم بودن تعداد خریداران و فروشندگان، سهولت در سرقت اسرار و رموز محرمانه کاری شرکت­ها، تبیین قوانین گمرکی دقیق، آشنایی با قوانین کشورها و کلاهبرداری از طریق کارت­های اعتباری از جمله محدودیت­های دیگر خرید اینترنتی و تجارت الکترونیک می باشد. یکی دیگر از چالش های خرید اینترنتی نادیده گرفتن مسئولیت مدنی است، چرا که اگر در ارسال داده ها اشتباهی صورت گیرد و یا رایانه دچار مشکل نرم افزاری شود، مطمئناً به طرف مقابل خسارت (مادی و معنوی) وارد می آید. همچنین قسمت هایی از اینترنت بدون توجه به نیازهای معلولین طراحی شده است و تجارت الکترونیک عموماً سطوح پایینی از دسترسی برای معلولین را در نظر گرفته است. در حوزه تجارت الکترونیکی چالش‌ها می‌تواند مشکل‌های مختلفی مانند مذاکره با هویت‌های جعلی، امکان برداشت از حساب الکترونیکی افراد به نام خودشان، تغییر غیرقانونی در اسناد تجاری، نسخه‌برداری از اسناد دیگران، امکان تغییر در حساب‌های بانکی افراد، ایجاد سایت‌های تقلبی به نام دیگران و امکان انکار اطلاعات و اسناد الکترونیکی را در پی داشته باشد (بنامتی وسروا^[۱۲۱]، ۲۰۰۷، ص۱۶۷).
لی و توربان^[۱۲۲] (۲۰۰۱) بیان داشتند که پتانسیل عظیمی در استفاده از اینترنت جهت خرید کالاها و خدمات وجود دارد اما بسیاری از مصرف کنندگان تمایلی نسبت به خرید از اینترنت ندارند. در مقایسه با خرید سنتی، مخاطرات موجود در ­خرید ­آنلاین به مراتب بیشتر است، مصرف­­کنندگان بر اطلاعات محدودی تکیه می­ کنند زیرا از بررسی فیزیکی محصولات ناتوانند و تنها باید به تصاویری که در صفحه نمایش رایانه نشان داده می شود، اتکاء کنند. از دلایل دیگری که مردم خرید آنلاین نمی­کنند این است­که خرید کردن شکلی از اجتماعی شدن است، و مردم ترجیح می دهند هنگام خرید کالاها با یک نفر تعامل داشته باشند (چن و همکاران^[۱۲۳]، ۲۰۰۲، ص۷۱۱). دلیل دیگر به استفاده از فناوری مربوط می شود، چون این نوع خرید نسبتاً جدید است و اکثر مردم تجربه کمی نسبت به آن دارند، خرید در اینترنت برای بسیاری از مصرف­ کنندگان چالش برانگیز است (مونسو و همکاران^[۱۲۴]، ۲۰۰۴،ص۱۱۴). مباحث جدی دیگری وجود دارد که مصرف­­کنندگان را از خرید آنلاین منصرف می­ کند، تحقیقات نشان داد، که ترس از تقلب و کلاهبرداری، کمبود فناوری­های استاندارد برای پرداخت مطمئن، مباحث حریم شخصی و کمبود اعتماد در تجارت الکترونیک از جمله دلایل اصلی هستند که خریداران از درگیر شدن در یک بازار آنلاین پرهیز می­ کنند (رنگناتن و سانجیو^[۱۲۵]، ۲۰۰۷، ص۵۵).

۲-۵٫ انگیزه­ های خرید

اردن همواره سیاست خارجی هواداری از غرب را اتخاذ کرده و از دیر باز روابط نزدیکی با آمریکا و بریتانیا داشته‌است.‎‎این روابط نزدیک در خلال جنگ خلیج فارس اول به سبب بی طرفی اردن و حفظ روابط آن با عراق به هم خورد. اردن به سبب اتخاذ سیاست خارجی پراگماتیستی و مبتنی بر اجتناب از درگیری و برخورد شهرت ‎یافته و در نتیجه روابط خارجی خوبی با کشورهای همسایه داشته‌ است. پس از جنگ خلیج فارس، اردن با مشارکت در فرایند صلح خاورمیانه و اعمال تحریمهای سازمان ملل بر ضد عراق، روابط خود را با کشورهای غربی از سر گرفت. پس از مرگ ملک حسین، روابط اردن با کشورهای حوزه خلیج فارس به طور قابل توجهی افزایش‎یافت. به دنبال سرنگونی رژیم بعثی عراق، اردن نقش محوری و مهمی‎در حمایت از برقرای مجدد ثبات و امنیت در عراق ‎‎ایفا کرد. دولت اردن‎یادداشت تفاهمی‎ با دولت ائتلافی موقت در عراق با هدف تسهیل آموزش ۳۰۰۰۰ دانشجوی افسری پلیس عراق را با امکانات اردنی‌ها امضا کرد. اردن در ۲۵ ژوئیه ۱۹۹۴ موافقت نامه عدم تجاوز با اسرائیل را در واشنگتن دی سی (بیانیه واشنگتن) امضا کرد. ملک حسین پادشاه اردن و اسحاق رابین در مورد‎‎این پیمان به مذاکره پرداختند. اردن و اسرائیل در ۲۶ اکتبر ۱۹۹۴ پیمان صلح پیمان صلح اردن و اسرائیل را با حضور بیل کلینتون رئیس جمهور آمریکا و وارن کریستوفر وزیر امورخارجه دولت او منعقد کردند. آمریکا در مذاکرات توسعه و آبادانی سه جانبه اردن و اسرائیل که اهم موضوعات آن استفاده مشترک از آب و امنیت، مشارکت در بهبود دره نشستی اردن، پروژه‌های زیرساختی، تجارت، امور مالی و موضوعات مرتبط با بانکداری بوده، مشارکت کرده‌است. اردن همچنین در مذاکرات صلح چند جانبه مشارکت داشته‌است. اردن عضو سازمان ملل و بسیاری از آژانس‌های تخصصی و وابتسه به آن، از جمله سازمان تجارت جهانی (WTO)، سازمان هواشناسی جهانی (IMO)، سازمان غذایی و کشاورزی جهان (FAO)، سازمان بین‌المللی انرژی اتمی‎(IAEA) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) است. همچنین اردن عضو بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول (IMF)، سازمان کنفرانس اسلامی‎(OIC)، جنبش غیر متعهدها (NAM) واتحادیه عرب است. از زمان شروع انتفاضه الاقصی در سپتامبر ۲۰۰۰، اردن در گردهمایی‌های زیادی سخت تلاش کرده‌است تا با هدف میانه روی و اعتدال ارتباط بین اسرائیل و فلسطین را پا بر جا نگه دارد و طرفین را به مذاکرات معوقه موضوعات مرتبط با وضعیت نهایی منطقه بازگرداند. با وجود‎‎این، پس از وقوع انتفاضه الاقصی، اردن به همراه مصر سفرای خود را از اسرائیل خارج کرند. پس از نشست شرم الشیخ که در تاریخ ۸ فوریه ۲۰۰۵ در مصر برگزار شد، دو کشور مزبور برنامه‌هایی برای بازگرداندن سفرای خود به اسرائیل اعلام کردند.

نقشه ۳-۴ تقسیمات سیاسی کشور اردن
منبع ویکی پدیا

۳-۳-۱۰- قطر

قَطَر کشوری در جنوب غربی قارهٔ آسیا و در شرق شبه‌جزیره عربستان، در خاورمیانه و در بخش جنوبی خلیج فارس واقع شده‌است. قَطَر خود شبه‌جزیره‌ای کوچک‌تر واقع در شبه جزیرهٔ عربستان است که خلیج فارس آن را از غرب و شمال و شرق در بر گرفته ‌است. پایتخت آن، دوحه است. قطر مرز مشترک زمینی با عربستان سعودی، و مرز دریایی با کشورهای بحرین و امارات متحده عربی دارد. زبان رسمی‎این کشور عربی، دین رسمی‎آن اسلام، واحد پول آن ریال و مساحت آن ۴۹۳، ۱۱ کیلومتر مربع است. جمعیت قطر ۱۸۵۳۵۶۳ نفر است. کمتر از‎ی‎ک‌سوم جمعیت قطر را قطری‌های اصیل تشکیل می‌دهند. از سال ۱۸۷۱ تا ۱۹۱۳ قطر در تصرّف ترک‌های عثمانی بود. پیش از آن به نوشته دانشنامه بریتانیکا «قطر برای سال‌های طولانی تحت حاکمیت حکومت ایران بوده و هر سال سه هزار روپیه برای حق ماهیگیری و صید مروارید، مالیات پرداخت می‌کرده‌است». در ۲۹ ژوئیه ۱۹۱۳ قراردادی بین دولت بریتانیا و دولت عثمانی به امضاء رسید که به موجب‎یکی از بندهای آن دولت عثمانی از حاکمیت بر قطر صرف نظر کرد. با خروج نیروهای عثمانی دولت بریتانیا حکومت «شیخ عبدالله بن جامع» حاکم قطر را به رسمیت شناخت و در سال ۱۹۱۶ قراردادی همچون دیگر قراردادهای خود با شیوخ امارات خلیج پارس با‎‎این شیخ به امضاء رساند. از‎‎این تاریخ، قطر تا زمان استقلال در سال ۱۹۷۱، تحت‌الحمایهٔ انگلستان گردید. در ۱۹۳۵ طایفه‌ای از اعراب بنی‎یاس مقیم ابوظبی به علت نارضایتی از «شیخ خلیفه شخبوط» حاکم ابوظبی به جنوب کوچیده و در منتهی‌الیه کرانه باختری ابوظبی‎ یعنی خورالعدید اقامت گزیدند.‎‎این مسأله سرآغاز اختلاف جدی میان ابوظبی و قطر شد. قطر‎یکی از چندین امیرنشین نوبنیاد واقع در شبه‌جزیره عربستان است. منطقه قطر از دیرباز بخشی از منطقه تحت فرمان رویدر بوده‌است. (بویژه در زمان ساسانیان). در بسیاری از دوره‌های باستانی همه کرانه جنوبی خلیج فارس بخشی از رویدر بوده و توسط ساتراپ‌های رویدری اداره می‌شد. در تاریخ معاصر قطر توسط ترکان عثمانی، انگلیسی‌ها و بحرین اداره شده و در ۳ سپتامبر ۱۹۷۱ به استقلال رسید. در آن دوره بسیاری از امیرنشین‌های منطقه جذب عربستان سعودی‎یا امارات متحده عربی شدند ولی قطر از‎‎این روند جدا ماند. شبه جزیره قطر از شمال شرق عربستان به داخل خلیج فارس گسترده شده‌است. خاک‎‎این کشور، مسطح بوده، و از‎یک صحرای خشک تشکیل گردیده‌است. شهرهای قطر عبارت‌اند از وکره، خور، دخان، زباره، شمال، مسیعید، رأس لفان. شهر جدیدی به نام لوسیل و شهرکی جزیره‌ای به نام مروارید قطر نیز در‎‎این کشور در دست ساخت است. ورزش‌های آبی در قطر طرفدار دارد. شهر الخبر دارای موزه‌های گوناگون است که در ۵۰ کیلومتری شمال دوحه ۵۰ است مسجدهای قدیمی‎شهر الواکرا در ۲۰ کیلومتری جنوب دوحه قرار دارند. در ام سلال محمد واقع در ۱۵ کیلومتری شمال دوحه ‎یک مسجد و دژ قدیمی‎قرار دارد.‎‎این کشور طی برگزاری جلسه کمیته اجرایی فیفا در تاریخ ۲ دسامبر ۲۰۱۰ به عنوان اولین کشور در منطقه خاورمیانه به میزبانی جام جهانی فوتبال سال ۲۰۲۲ انتخاب شد.

۳-۳-۱۱- اسرائیل

اسرائیل با تلفیق دین، سیاست و نژاد با حمایت کشورهای قدرتمند بریتانیا،‎‎ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی در محیط خصمانه خاورمیانه در سال ۷۹۴۳ در سرزمین فلسطین‎‎ایجاد شده و بیش از شش دهه به موجودیت خود ادامه می‎دهد. سیاست خارجی آن متاثر از شرایط جغرافیایی پیرامون و آموزه‎های دین‎ی‎هود و احزاب مختلف، ارتش و کنست می‎باشد. قلمروی جغرافیایی اسراییل باریک و کم مساحت در سواحل شرقی دریای مدیترانه می‎باشد که از سه طرف توسط کشورهای عربی شمال) لبنان (و شمال شرقی) سوریه (و شرق) اردن (و جنوب) عربستان و مصر (محصور است و از طرف غرب به دریای مدیترانه محصور است. در قلمرو جغرافیایی ذکر شده در بالا کرانه باختری رود اردن قلمروی تحت حاکمیت اداری حکومت خودگردان فلسطین می‎باشد و در قسمت غربی باریکه نوار غزه قرار دارد که در حاکمیت گروه حماس قرار دارد و اسراییل کنترل بر‎‎این قسمت ندارد. علاوه بر‎‎این در قسمت شمال شرق منطقه جولان اشغالی مورد اختلاف اسراییل و سوریه می‎باشد که بوسیله خط حایل‎‎ایجادی توسط نیروهای سازمان ملل درگیری و خشونت در‎‎این منطقه کنترل شده است. از مشکلات خاص جغرافیای فعلی‎‎این سرزمین می‎توان به آب و هوای تقریباً خشک اسراییل اشاره نمود که از زمان های قدیم تا کنون به همراه آن بوده است. اسرائیل دارای میزان بارندگی اندکی است، بجز منطقه‎‎ای کوچک در شمال‎‎این کشور که از میزان باران قابل توجهی برخوردار است بقیه مناطق خشک می‎باشد و باران به ندرت می‎بارد. جنوب‎‎این کشور با مساحت قابل توجه به صورت خشک و بی آب است و تامین آب برای‎‎این فضای جغرافیایی دارای اهمیت زیاد است. انزوای سیاسی اسرائیل‎یکی دیگر از مشکلات‎‎این قلمرو جغرافیایی است. بطوری که در پیرامون‎‎این قلمرو با لایه‎های متفاوت کشورهای مختلفی به دشمنی با اسرائیل پرداخته اند. در داخل‎‎این قلمرو جغرافیایی لسطینیان دارای اختلافات ارضی و‎‎ایدئولوژیک با اسرائیل هستند و در خارج از مرزها سوریه در منطقه جولان، مصر در صحرای سینا و عربستان در خلیج عقبه و اردن دارای اختلاف‎های ارضی هستند.
عمق استراتژیک اسرائیل و چالش‎های موجود
اسرائیل در شمال با لبنان، در شمال شرقی با سوریه، در شرق با اردن و کرانه باختری رود اردن، در جنوب غربی با مصر، در غرب با نوار غزه مجاورت دارد. علاوه بر‎‎این از طریق دریای مدیترانه و خلیج عقبه و دریای سرخ با محیط خارج ارتباط آبی دارد. دارای وسعت و پهناوری اندک با ویژگی‎های متنوع جغرافیایی است. نیمی‎از خاک اسرائیل را بیابان نگب در جنوب اسرائیل تشکیل می‎دهد. اسرائیل در رتبه ۱۰۱ مین کشور در سطح جهان است که بدون احتساب مناطق اشغالی ۲۹۷۷۹ کیلومتر مربع است و از‎‎این میان حدود ۲۹۷۷۹ کیلومتر مربع خشکی است. با احتساب جولان و شرق بیت المقدس ۲۲۱۴۰ کیلومتر مربع است. کل سرزمینهای تحت تسلط اسرائیل ۲۳۹۲۷ کیلومتر مربع است که ۲۷۰۴۰ کیلومتر مربع را ان را خشکی تشکیل داده است. CIA Fact Book
این کشور در شمال با لبنان، در شرق با سوریه و اردن و در جنوب غربی با کشور مصر دارای مرز مشترک است. اسرائیل در سال ۱۹۴۸ اعلام استقلال کرد. با بیش از هفت میلیون شهروند که اکثر آنان را‎ی‎هودیان تشکیل می‌دهند، اسرائیل تنها کشور کلیمی‎در جهان است.‎‎این کشور، رسماً شهر اورشلیم را پایتخت خود می‌نامد و هیئت دولت و کنیست (پارلمان) اسرائیل در آن قرار دارد. بنابر گزارش گزارشگران بدون مرز خبرنگاران اسرائیلی بالاترین میزان آزادی را درمنطقه دارند. همچنین اسرائیل بهترین وضعیت علمی‎را در منطقه خاورمیانه دارد. از لحاظ شاخص توسعه انسانی اسرائیل در سال ۲۰۰۷ در رتبه ۲۳ جهان از میان ۱۷۷ کشور جهان قرار داشت.‎‎این کشور از لحاظ‎‎این شاخص در بالاترین رتبه در منطقه خاورمیانه قرار دارد.‎‎این کشور از لحاظ نرخ مرگ و میر در هنگام تولد، شاخص‎های بسیار بهتری نسبت به کشورهای منطقه خاورمیانه همچون مصر ویمن دارد. دوره تاریخی قبل از تاسیس آن به تلاش‌های آرمانی‎ی‎هودیان به علیا (بازگشت به سرزمین‌های مقدس) برمی‌گردد که در جهت بازگشتن اقوام‎ی‎هودی به سرزمین اسرائیل انجام گرفته‌است.‎‎این اقوام از حدود ۲۰۰۰ سال پیش، از قسمت‌هایی از‎‎این سرزمین رانده شدند، همواره‌ تلاش‎هایی را برای بازگشتن به‎‎این منطقه انجام داده‌اند. اوج‎‎این تلاش‌ها در ۲ سده اخیر و با شکل گیری جنبش صهیونیسم منجر به تاسیس کشور اسرائیل شد. کشور اسرائیل دارای ۱۴ شهر با جمعیت بالای ۱۰۰۰۰۰ نفر است. شهر اورشلیم (بیت‌المقدس) با جمعیتی بالغ بر ۵۰۰۰۰۰ نفر و کلان‌شهر تل‌آویو که برپایهٔ معیارهای جهانی، با عنوان «شهر جهانی» شناخته می‌شود، با جمعیتی بالغ بر ۲۰۰۰۰۰۰ نفر،‎ یک کلان‌شهر مدرن به‌حساب می‌آیند. برروی هم رفته، در خاک اسرائیل ۷۳ «شهر» وجود دارد.
ژئوپلیتیک اسرائیل:
براساس آموزه‎های دین‎ی‎هود سرزمینی است به نام کنعان که خداوند وعده ان را به ابراهیم و فرزندان وی به شرط وفای به عهد داده که در آن با آسایش و شادی زندگی کنند.‎‎این رویا سیاست خارجی اسرائیل را در
سال ۷۹۴۱ تحت تاثیر زیادی قرار داده بود و بیشتر به دلیل وسعت کم سرزمینی برای‎‎ایجاد قدرت بازدارندگی در برابر اعراب بوده است (Condulescu: 2009 p. 88) سرزمینی حدفاصل بین رود نیل درغرب و فرات در عراق می‎باشد و در شمال به ترکیه و در جنوب قسمتی از خاک عربستان سعودی را در بر می‎گیرد. در حد فاصل‎‎این دو مرزکشورهای فلسطین اشغالی، لبنان، سوریه جدای از مناطق کرد نشین، اردن، عراق تا مرز رود فرات، مصر در راستای رود نیل و قسمتی از دریای احمر، قسمتی از خاک عربستان سعودی و کویت را شامل می‎شود (خط خلیج عقبه تا بصره) که در منتهی الیه خاک عربستان و عراق در قسمت جنوب شرقی عراق به خلیج فارس می‎رسد. The Map of Promised Land

۳-۳-۱۲- مِصر

مِصر کشوری در شمال خاوری قاره آفریقا است و شبه جزیره سینا هم که در قاره آسیا قرار گرفته بخشی از قلمرو‎‎این کشور است. مصر در جنوب دریای مدیترانه و غرب دریای سرخ قرار داشته و از غرب با لیبی، از جنوب با سودان و از سوی شبه جزیره سینا با اسرائیل و نوار غزه در فلسطین مرز زمینی دارد. مصر‎یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای آفریقایی و خاورمیانه است و اکثر جمعیت بیش از ۸۰ میلیون نفری آن در کنار رود نیل زندگی می‌کنند. کرانه‌های رود نیل منطقه‌ای است که ۴۰ هزار کیلومتر مربع‎ یعنی حدود‎یک بیست و پنجم ‎‎این کشور و تنها زمین‌های بارور آن را تشکیل می‌دهد. بخش عمدهٔ‎‎ این کشور که در مجموع ۱ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد، از بیابان تشکیل شده و جمعیت پراکنده‌ای را در خود جای داده‌ است. حدود نیمی‎از جمعیت مصر شهرنشین هستند که بیشتر آنان در دو شهر بزرگ قاهره و اسکندریه، دیگر شهرهای دلتای رود نیل و حومه آنها زندگی می‌کنند. مصر‎یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های بشری بوده و آثار باستانی متعدد موجود در‎‎ این کشور که مهمترین آن‌ها اهرام سه‌گانه است گردشگران زیادی را جذب‎‎این کشور می‌کند. حدود ۱۲ درصد نیروی کار مصر در بخش گردشگری و شهرهای تفریحی ساحل دریای سرخ فعالیت دارند. اقتصاد مصر‎یکی از متنوع‌ترین‌ منابع درآمدی را در کشورهای خاورمیانه داراست و بخش‌های گردشگری، کشاورزی، صنعت و خدمات هر‎یک به نسبتی تقریباً مساوی در تولید داخلی‎‎این کشور سهم دارند. مصر در سال ۱۹۵۲ با کودتای بدون خونریزی افسران جوان ارتش علیه ملک فاروق پادشاه کشور صاحب حکومت جمهوری شد. انقلاب سال ۲۰۱۱ مصر به حکومت سی ساله حسنی مبارک در ‎‎این کشور پایان داد و قانون اساسی جدیدی در‎‎این کشور تدوین شد. پس از استعفای حسنی مبارک قدرت در اختیار شورای عالی نظامی‎مصر به رهبری فرمانده ارتش محمدحسین طنطاوی بود و دولت منتخب‎‎این شورا اداره کشور را برعهده داشت، اما در جریان انتخابات ریاست جمهوری مصر در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۲ محمد مرسی به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. او چهارمین رئیس جمهور مصر و اولین رئیس جمهور انقلاب مصر است. مصر از دیدگاه سیاسی و فرهنگی‎یکی از مهمترین کشورها در جهان عرب و خاورمیانه ‌است، بسیاری از شهروندان مصری به ریاست سازمان‌های بین‌المللی ملی و منطقه‌ای رسیده‌اند و دانشگاه الازهر مهمترین مرکز مذهبی جهان اسلام در‎‎این کشور قرار دارد. نام مصر از ریشهٔ سامی‎است و با نام‌های دیگر زبان‌های سامی‎برای مصر از جمله (میتزراییم) هم‌ریشه است. نام مصر به معنی «دو تنگه» است و به جدایی میان دو دودمان بخش‌های شمالی و جنوبی مصر اشاره دارد تراکم جمعیت در بیشتر‎‎این استان‌ها هزار نفر در کیلومتر مربع است درحالیکه در سه استان بزرگ مصر تراکم جمعیت تنها ۲ نفر در کیلومتر مربع است. در شمال مصر دریای مدیترانه و در شرق آن دریای سرخ قرار دارد. از سمت جنوب با سودان و از سوی غرب با کشور لیبی همسایه‌است. البته از ناحیه صحرای سینا به فلسطین نیز مرتبط می‌باشد. پایتخت مصر شهر قاهره است و از دیگر شهرهای مهم آن می‌توان به اسکندریه، اسوان، جیزه، فیوم و پورت سعید اشاره کرد. شهرهایی مانند سلوم، بردیا، سیدی برانی، مطروح و العلمین نیز به سبب وقایعی که طی جنگ جهانی دوم در آنها به وقوع پیوست مشهور گشته‌اند. در شرق و شمال شرقی‎‎این کشور شبه جزیره‌ای است که شبه جزیره سینا خوانده می‌شود و تا پیش از سده نوزدهم در قسمتی به خاک مصر پیوسته بود. اما در سده بیستم کانالی حفر کردند که آن را از خاک مصر جدا کرد و دریای سرخ را به دریای مدیترانه پیوند داد. نام آن، کانال سوئز است که ۱۶۸ کیلومتر طول دارد و چون مسیر ارتباطی میان سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا می‌باشد، از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. سرزمین مصر به سه قسمت صحرای شرقی‎یا عربی.، . شبه جزیره سینا و زمینهای نیل.، صحرای غربی تقسیم می‎شود. مصر آخرین کشوری است که رود نیل از آن می‌گذرد و سپس به دریای مدیترانه می‌ریزد. به‎‎این خاطر در محل پیوستن آن به دریا، دلتای نیل بوجود آمده که سرزمین اصلی کشاورزی‎‎این کشور است. در اطراف‎‎این رود نیز کشاورزی رونق بسیار دارد به طوری که تنها نقاط آباد مصر سواحل نیل می‌باشد. طول جغرافیایی این کشور از ۲۴ درجه شرقی تا ۴۷ درجه شرقی امتداد یافته است. مصر، سرزمین و کشوری است در شمال و شمال شرقی قاره آفریقا که مساحت آن ۱۰۰۱۴۴۹ کیلومتر مربع بوده و از دیدگاه وسعت بیست و هشتمین کشور جهان محسوب می‌گردد. که تقریباً ۴ درصد آن را زمینهای زراعی تشکیل میدهند. زبان رسمی و نوشتاری این کشور زبان عربی استاندارد امروزی و زبان گفتاری نیز لهجه خاصّی از عربی می باشد. علاوه بر زبان عربی، زبان انگلیسی و به نسبت کمتری زبان فرانسه در زمینه‎های تجاری و آموزشی این کشور مورد استفاده قرار می‎گیرند. تقریباً ۹۰ درصد از مردم کشور مصر مسلمان می باشند. اقلیت مذهبی این کشور را مذهب مسیحیت (قبطی) به میزان ۸ تا ۱۰ درصد تشکیل می دهد. نوع حکومت این کشور جمهوری همراه با قوانین پارلمانی می باشد. در این کشور پارلمان دو مجلسی یعنی مجلس ملی (با ۴۵۸ کرسی) و مجلس شورا (با ۲۵۸ کرسی) فعالیت دارند.

۳-۳-۱۳- لیبی

لیبی با نام رسمی‎دولت لیبی، کشوری عربی در آفریقای شمالی است. لیبی با کشورهای مصر، سودان، چاد، نیجر، الجزایر و تونس هم‌مرز است. پایتخت لیبی، شهر طِرابلُس است. کشور لیبی با مساحتی در حدود ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع چهارمین کشور پهناور قارهٔ آفریقا و هفدهمین کشور پهناور جهان است. ۱٫۷ میلیون نفر از جمعیت ۶٫۴ میلیون نفری لیبی در پایتخت‎‎این کشور، طرابلس، زندگی می‌کنند. پیرامون ۹۰ درصد از سرزمین لیبی را بیابان و صحراهای بی آب و علف پوشانده‌است. مناطق نسبتاًَ سرسبز لیبی در کناره‌های دریای مدیترانه قرار گرفته‌است. هیچ رودخانه دائمی‎در خاک لیبی وجود ندارد و تنها ۲ درصد خاک آن کاربرد کشاورزی دارد. بخش عمدهٔ مواد غذایی مورد نیاز مردم لیبی از خارج وارد می‌شودلیبی از دید تراکم جمعیت‎یکی از کم تراکم ترین کشورهای دنیاست. مساحت لیبی اندکی بزرگتر از‎‎ایران است، ولی جمعیت آن کمتر از‎یک دهم‎‎ایران است. ۹۰ درصد از جمیعت ۶٫۵ میلیون نفری‎‎این کشور در باریکه‌ای از کناره‌های مدیترانه‌ای‎‎این کشور می‌زیند و دیگر از مناطق آن تقریباًَ تهی از باشنده‌است و تنها قبیله‌های بیابانگرد (بدوی) در آن روزگار می‌گذرانند. لیبی به طور سنّتی به سه منطقه اصلی به نام‌های «اقلیم طرابلس»، «فزّان» و «بَرقه» بخش می‌شود. کشور لیبی‎یکی از ۱۰ کشور اصلی صادرکننده نفت در جهان است و تولید ناخالص ملی سرانه آن جزو بالاترین‌ها در آفریقا است. لیبی به صورت «پادشاهی لیبی» در سال ۱۹۵۱ به استقلال رسید و از سال ۱۹۶۹ تا سال ۲۰۱۱ توسط معمر قذافی که با انجام‎یک کودتای نظامی‎بر سر کار آمد رهبری شد. با بروز جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱ و پیروزی نسبی مخالفین قذافی، بخش اعظمی‎از لیبی در حال حاضر در کنترل شورای ملی انتقالی اداره می‌شود. کرسی لیبی در سازمان ملل از تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ به نماینده شورای ملی انتقالی سپرده شده‌است. در بهمن ماه ۱۳۸۹ اعتراضات گسترده‌ای در لیبی علیه حکومت معمر قذافی آغاز شد که باعث شد به مرور بخش‌های مختلفی از‎‎این کشور از کنترل نیروهای حکومت خارج شود. سرانجام در ۲۸ مهرماه ۱۳۹۰ با قتل معمر قذافی حکومت وی بر آن کشور کاملاً تمام شد. مساحت لیبی حدود ۱۸۰/۷۵۹/۱ کیلومتر مربّع می‌باشد. جمعیت‎‎این کشور ۶۱۷۳۵۷۹ نفر با میانگین سنی ۶/۲۳ سال است. امید به زندگی برای زنان در لیبی ۴۴/۷۹ سال و برای مردان ۸۱/۷۴ سال است. نژاد مردم لیبی به‎‎این ترتیب است: عرب (۸۷٪) بربر (۷٪) بقیه (۹/۳٪). سی درصد جمعیت لیبی زیر ۱۵ سال و دو سوم آن زیر سی سال دارند. ۹۷ درصد مردم لیبی مسلمان سنی هستند و نزدیک به ۱۲۰ قبیله در‎‎این کشور وجود دارد. در چند سال گذشته گرایش‌های آشکاری از اسلام‌گرایی سنتی در لیبی دیده شده‌است. زبان‌های رایج در‎‎این کشور شامل عربی، انگلیسی و ایتالیایی است. زبان رسمی‎لیبی عربی است، ولی بربری هم در میان اقلیتی از مردم‎‎این کشور رواج دارداکثر مردم در‎‎این کشور پیرو دین اسلام می‌باشند. ۹۷ درصد مردم لیبی از پیروان اهل تسنن هستند.

۳-۳-۱۴- اَلجَزایر

اَلجَزایر کشوری است در شمال قاره آفریقا، میان مراکش و تونس. پایتختش الجزیره نام دارد. مردم الجزایر عرب و بربر هستند، و دین رسمی‌شان اسلام و مذهبشان سنی است. مساحت آن ۷۴۱/۳۸۱/۲ کیلومتر مربع و در آمار سال ۲۰۰۹ (میلادی) جمعیت آن ۰۰۰/۳۶۹/۳۵ نفر بوده‌است. زبان رسمی‎الجزایر عربی است ولی به زبان فرانسوی وبربر نیز صحبت می‌کنندالجزایر کشوری در شمال قاره آفریقا است، که از سمت شرق به تونس و لیبی از سمت غرب به مراکش و صحرا، از جنوب غربی موریتانی، از سمت شمال به دریای مدیترانه و از سمت جنوب به نیجر و مالی محدود است. مساحت آن حدود ۷۴۱/۳۸۱/۲ کیلومتر مربع‎ یعنی تقریباً سه برابر فرانسه و در حدود‎یک برابر و نیم‎‎ایران است. از شهرهای بزرگ الجزایر، الجزیره پایتخت کشور، و وهران و قسنطینه و عنابه و باطنه را باید نام برد. پیش از چیرگی فرانسه، کشوری مستقل بشمار می‌رفت و اداره کشور به دست‎یک شخص که لقب (داعی) نامیده می‌شد اداره می‌گردید. الجزایر به سه استان بزرگ تقسیم شده بود و اداره هر استان به دست‎یک نفر که به‌عنوان (بای) خوانده می‌شد قرار داشت. در سال‌های اخیر افکار استقلال‌طلبانه در آنجا رواج‎یافت و مردم الجزایر حکومتی آزاد تشکیل داده با دولت فرانسه جنگیدند. پیکار آنان به استقلال الجزایر انجامید. کشور الجزائر دارای ۴۸ استان است که همه استان‌های آن با شهرهای مراکز استان خود همنامند. جمعیت الجزایر ۰۰۰/۳۶۹/۳۵ نفر (۲۰۰۹) است که ۸۵۰۰۰۰ نفر فرانسوی و اسپانیایی و‎‎ایتالیایی مالتی و بقیه الجزایری هستند ۹۹/۸٪ جمعیت آن عرب-بربر بوده و کمتر از ۱٪ اروپایی هستند. زبان رسمی‎کشور عربی است و زبانهای فرانسوی و بربری نیز کاربرد دارند. ۹۹/۱٪ جمعیت مسلمانان سنی مذهب و۰/۶اباضیه هستند و بقیه عمدتاً مسیحی و کلیمی. که دین اسلام (مذهب اهل سنت مالکی) دارند و عرب زبانند و به زبان محلی آمازیغی و فرانسه نیز صحبت می‌کنند، هر سال نزدیک به ۳۰۰۰۰۰ نفر بر آنها اضافه می‌شود. الجزایر دومین کشور بزرگ آفریقا پس از سودان و دهمین کشور بزرگ دنیاست. شمال الجزایر که از جلگه‎های تل اطلس و ساحلی تشکیل شده اند، دارای آب و هوایی گرم و خشک با تابستانهای گرم و خشک و زمستان مرطوب و ملایم و در عین حال معتدل است. بارندگی در الجزایر معمولاً از سمت غرب به شرق رو به افزایش و فزونی می‎نهد. جمهوری الجزایر با ۷۴۱/۳۸۱/۲ کیلومتر مربع وسعت، در نیمکره شمالی، در شمال آفریقا و در کنار دریای مدیترانه واقع شده است. الجزایر با کشورهای مراکش و صحرا در مغرب، مالی، نیجر و موریتانی در جنوب و لیبی و تونس در شرق همسایه است. جمعیت الجزایر در سال ۱۳۵۸ بالغ بر ۰۰۰/۱۳۰/۱۹ نفر (سی و ششمین کشور جهان) بوده است. ۷۵ درصد مردم الجزایر از نژاد عرب و ۲۵ درصد از نژاد بربر هستند. اکثریت جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‎دهند. زبانهای رسمی‎در الجزایر عربی و بربر است و به دلیل نفوذ استعمار فرانسه طی سالها، زبان فرانسه نیز در‎‎این کشور رایج است اما خط مورد استفاده عربی است. پایتخت الجزایر، شهر الجزیره می‎باشد.

۳-۳-۱۵- افغانستان

افغانستان با نام رسمی‎جمهوری اسلامی‎افغانستان کشوری محصور در خشکی در آسیای میانه است.‎‎این کشور حدفاصل آسیای میانه، جنوب غربی آسیا و خاورمیانه می‌باشد و پایتخت آن کابل است. همسایگان افغانستان، پاکستان در جنوب و شرق، ایران در غرب، تاجیکستان و ازبکستان و ترکمنستان در شمال و چین در شمال شرقی هستند. سرزمین‌های دربردارنده افغانستان نقطه مرکزی راه ابریشم و مهاجرت انسان‌ها بود. باستان‌شناسان شواهدی از سکونت انسان‌ها تا بیش از ۵۰،۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح به‌دست آورده‌اند تمدن شهری ممکن است در‎‎این قلمرو در بین ۳،۰۰۰ تا ۲،۰۰۰ سال قبل از میلاد آغاز شده باشد.‎‎این کشور در محل ژئواستراتژیکی مهمی‎قرارگرفته که شرق، جنوب، غرب و آسیای مرکزی را وصل می‌کند و در طول تاریخ همواره بخشی از کشور‎‎ایران محسوب می‌شده. از روزگار باستان،‎‎این سرزمین شاهد فتوحات نظامی بسیاری از جمله توسط اسکندر مقدونی، شاهنشاهی مائوریا، مسلمان عرب، چنگیز خان و دیگران بوده‌است. همچنین به عنوان منبعی برای سلسله‌های متعددی از جمله دولت‎یونانی بلخ، شاهنشاهی کوشان، هیاطله، کابل‌شاهان، سامانیان، صفاریان، غزنویان، سلسله غوریان، تیموریان و دیگران بود که هر‎یک امپراطوری خود را تأسیس کردند. در اواسط قرن هفتم (۶۴۲-۸۷۰) پس از‎‎اینکه حمله اعراب به‎‎ایران با شکست امپراطوری ساسانی کامل شد، آن‌ها به سوی شرق امپراطوری فارس هجوم برده و تمامی‎بخش‌های‎‎ایران را در سال ۶۴۲ میلادی شهر هرات را تسخیر کردند. در ۸۷۰، کابل و تمام مناطق افغانستان فعلی (ایران آن زمان) توسط اعراب فتح شدند. واژهٔ افغانستان از دو بخش «افغان» و «ستان» تشکیل شده‌است. واژهٔ افغان نامی‎است که پشتونها‎یا پشتو زبانها توسط فارسی زبان‎ها مورد خطاب قرار می‎گیرند و در فارسی به معنای شور و فعان، و سرزمین است. واژهٔ افغانستان به عنوان نام‎یک کشور در سال ۱۳۰۲ هجری خورشیدی (۱۹۲۳) و در قانون اساسی امان‌الله شاه به تصویب رسید. موقعیتاین کشور در میان جنوب آسیا و آسیای میانه و خاورمیانه بوده و از نظر مختصات جغرافیایی در میان ۶۰ تا ۷۵ درجه خاوری و میان ۲۹ تا ۳۸ درجه شمالی قرار دارد مساحت افغانستان ۶۵۲۰۹۰ کیلومتر مربع است. (چهل و‎ی‎کم در جهان و‎یازدهم در قاره آسیا).
افغانستان دارای ۳۴ ولایت (استان) بنامهای. اروزگان، بادغیس، بامیان، بدخشان، بغلان، بلخ، پروان، پکتیا، پکتیکا، پنجشیر، تخار، جوزجان، خوست، دایکندی، زابل، سرپل، سمنگان، غزنی، غور، فاریاب، فَراه، قندهار، کابل، کاپیسا، کندوز، کنر، لغمان، لوگر، ننگرهار، نورستان، نیمروز، وردک، هرات، هلمند است. برپایه سرشماری مقدماتی کمیته ملی احصائیه کشور، جمعیت افغانستان در سال ۱۳۸۵، ۲۴ میلیون تن بوده‌است. گفته می‌شود از‎‎این تعداد ۱۲۳۰۰۰۰۰ تن مرد و ۱۱۸۰۰۰۰۰ تن زن هستند. ۲۱٪ جمعیت کشور شهرنشین می‌باشند. مرحله اصلی سرشماری افغانستان در ماه سنبله ۱۳۸۷ صورت خواهد گرفت.‎‎این آمار شامل میلیون‌ها مهاجر افغانستانی مقیم ایران، پاکستان و کشور‎های دیگر نمی‌باشد. سازمان ملل پیش از‎‎این جمعیت افغانستان را ۲۹ میلیون تن براورد کرده بود. امروزه همه مردم دارای تابعیت افغانستان را افغان می‌نامند که در واقع افغان نام قومی‎خاص بود که امروزه پشتون نامیده می‌شوند. در همین راستا شخصی که از افغانستان است، افغان خطاب می‌شود. گروه‌های نژادی افغانستان عبارتند از: تاجیک، پشتون، هزاره، ازبک، ترکمن، اویماق، بلوچ، پشه‌یی، نورستانی، اسماری (گجر) ، قزلباش‌ها و…. تاجیکها بیشتر در نیمه شمالی کشور ودر تمام کشور پراکنده‌اند و هزاره‌ها درمناطق مرکزی کشور زندگی می‌کنند، همچنین پشتون‌ها در نیمه جنوبی کشور زندگی می‌کنند. قوم بلوچ در جنوب باختری، قوم‌های ازبک و ترکمن در شمال، و اقوام نورستانی و پشه‌یی در مناطق مرکزی و شرقی کشور به سر می‌برند. از روی دین‌داری، ۹۹٪ مردم افغانستان مسلمان هستند که حدود ۸۰-۸۹٪ آنان سنی، ۱۰-۱۹٪ شیعه و ۱٪ دیگر ادیان هستند. تا دهه ۱۸۹۰، منطقه نورستان به خاطر ساکنین‌اش با نام کافرستان (سرزمین کافرها) شناخته می‌شد. نورستانی‌ها از نژادی متمایز بودند که به باورهای روح‌باوری، چندخدایی و شمن‌باوری گرویده بودند. مذاهب دیگری چون هندو و سیک نیز در افغانستان پیروانی دارد. پیش از جنگ‌های ۳۰ سال گذشته، اقلیتی یهودی نیز در افغانستان و به ویژه شهر هرات وجود داشتند که امروزه بیشتر آنان به اسرائیل رفته‌اند. همچنین بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر از پیروان مسیحیت در‎‎این کشور زندگی می‌کنند. بر اساس قانون اساسی افغانستان، فارسی (دری) و پشتو زبان‌های رسمی‎دولت افغانستان می‌باشند و در ولایت‌هایی که بیش از دوسوم مردم آن گویش‌ور زبانی دیگر باشند، آن زبان به عنوان زبان رسمی‎سوم تلقی می‌شود.
نظام حکومتی افغانستان جمهوری اسلامی (متفاوت با پاکستان و‎‎ایران) است. بر پایهٔ ساختار جدید در‎‎این کشور، قوانین‎‎این کشور بر اساس آموزه‌های دین اسلام است. بر پایهٔ قانون اساسی‎‎این کشور حکومت متبوع از قانون اساسی متعهد است‎یک کشور پیشرفته و کامیاب،‎یک نظام مبتنی بر عدالت اجتماعی، محفوظ نگه داشتن حقوق و کرامت انسانی مردم افغانستان، تفهیم و نهادینه کردن‎یک کشور دموکراتیک، حفظ اتحاد ملی، برابری و تساوی حقوق اقوام و قبایل گوناگون ساکن در کشور، به معرض وجود گذارد. برپایهٔ قانون اساسی،‎‎این کشور متعهد به رعایت قوانین سازمان ملل و قوانین بین‌المللی در دفاع از حقوق بشر است. براساس قانون اساسی افغانستان،‎یک جوان با ۱۸ سال سن تمام می‌تواند رای بدهد. جمهوری اسلامی ‎افغانستان دارای سه قوه اجرائیه، قانون گذاری و قضاییه ‌است.
رابطه با‎‎ایران
به سبب ارتباطات ریشه دار فرهنگی، ایران نقش مهمی‎در سیاست خارجی افغانستان دارد، علاوه بر‎‎این‎‎ایران‎یکی از بزرگ‌ترین طرف‌های تجاری افغانستان است. پس از سرنگونی طالبان و روی کار آمدن نظام سیاسی جدید در افغانستان روابط تجاری افغانستان و‎‎ایران افزایش چشمگیری داشته‌است. البته‎‎این روابط تاکنون بیشتر صادرات‎‎ایران به افغانستان بوده‌است.‎‎ایران و افغانستان در زمینه مبارزه با مواد مخدر و بازسازی شبکه حمل و نقل افغانستان همکاری دارند. افغانستان و‎‎ایران در سالهای اخیر که مشکل کمبود باران وجود دارد بر سر تقسیم آب رودخانه هیرمند در منطقهٔ سیستان اختلاف نظر دارند. اگرچه هردو بر توافقنامهٔ امضا شده توسط امیر عباس هویدا و محمد موسی شفیق (نخست وزیرهای وقت هر دو کشور) در مورد تقسیم حق آب هیرمند تاکید دارند.
روابط فرامنطقه‌ای
حکومت کنونی افغانستان جز با اسرائیل با همهٔ کشورهای دنیا دارای روابط سیاسی است. دولت افغانستان اعلام داشته که در صورت تشکیل کشور کاملاً مستقل فلسطین روابط کامل خود را با اسرائیل برقرار خواهد کرد. عضویت در سازمان‌های بین‌المللی سازمان ملل متحد، اینتلست، اکو، پیمان‌نامه‌های بین‌المللی پیمان منع گسترش مین‌های ضد نفرافغانستان عضویت سازمان همکاری منطقه‌ای آسیای جنوبی (سارک) را نیز حاصل کرده‌ است. مهاجرت افغان‌ها به خارج از کشوربه دلیل جنگ‌های داخلی و خارجی و در پی آن ناامنی و بیکاری، چندین میلیون افغان به کشورهای دیگر از جمله ایران و پاکستان رفته‌اند.

۳-۳-۱۶- عربستان

پادشاهی سعودی‎یا جزیرهالعرب بزرگترین کشور در باختر آسیاست.‎‎این کشور که بخش عمدهٔ شبه جزیرهٔ عربستان را در بر گرفته‌است، از شمال با عراق، اردن و کویت، از سوی خاور با امارات متحدهٔ عربی، قطر و خلیج فارس، از جنوب خاوری با عمان، از سوی جنوب با یمن و از سوی باختر با دریای سرخ هم‌مرز است. جایگاه‌های مهم دینی مسلمانان هم‌چون کعبه، مسجد پیامبر و آرامگاه پیامبر اسلام در‎‎این کشور جای دارد. عربستان سعودی با ۱۵/۲ میلیون کیلومتر مساحت بزرگترین کشور غرب آسیا و دومین کشور بزرگ عرب‌ نشین (از نظر مساحت) پس از الجزایر است.‎‎این کشور بیش از ۲۷ میلیون جمعیت دارد که فقط ۱۶ میلیون آن‌ها شهروند‎‎این کشور وبقیه از اتباع خارجی هستند. عربستان سعودی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان نفت دنیا است. کشور عربستان سعودی در خاورمیانه و هم‌مرز با خلیج فارس و دریای سرخ است. در جنوب‎‎این کشور، یمن جای دارد.‎‎این کشور هم‌چنین با عراق، اردن، کویت، عمان، قطر، امارات متحدهٔ عربی مرز‎ی‎کسان دارد. آب و هوای‎‎این سرزمین، گرم و خشک است. تفاوت دمای شب و روز زیاد است. بیشتر زمین‌های آن را بیابان‌های ماسه‌ای تشکیل می‌دهد. ربع الخالی که‎ یک ‌چهارم گستره شبه جزیره‎ی عرب را تشکیل می‌دهد، خالی از مردم است. بلندترین نقطهٔ عربستان سعودی کوه سوداء با سه هزار و پانصد و پنجاه متر بلندی است. کشور عربستان سعودی متشکل از ۱۳ استان به نامهای باحه، تبوک، جازان، جوف، حائل، حدود شمالی، ریاض، استان شرقی، عسیر، قصیم، مدینه، مکه، نجران می‎باشد. نوع فرمانروایی در‎‎این کشور به صورت پادشاهی در دست خاندان آل سعود است. پادشاه باید برای بیش‌تر تصمیم‌هایی که می‌گیرد، تأیید علما و رهبران دینی کشور را داشته باشد. پادشاه مسؤول پاسداری و نگاهبانی از مسجدالحرام در مکه و مسجد النبی در مدینه (نام‌ور به حرمین شریفین) است. در پادشاهی سعودی بزرگان و آموزگاران پایه نخست دین اسلام، همواره نقش مهمی‎در کشور بازی کرده‌اند و قدرت سیاسی بی‌پایانی دارند. بزرگان عربستان سعودی دربرگیرندهٔ دانشمندان دینی، قضات، وکلا، مدرسان، و پیش‌نمازان هستند. در عربستان سعودی، شورای علمای اعظم قدرت عزل و نصب پادشاه را دارند.‎‎این گروه به صورت هفتگی با شاه دیدار می‌کنند. در بسیاری از موارد حکومتی، شاه با علما مشورت می‌کند. بیشتر بزرگان عربستان سعودی به خاندان بزرگ الشیخ وابسته هستند که از نوادگان محمد بن عبدالوهاب بنیانگذار فرقهٔ وهابیت می‌باشند.‎‎این بزرگان، با خانوادهٔ شاهی پیوند نزدیکی دارند. دودمان آل‌سعود که قدرت را از سال ۱۹۳۲ (میلادی) میلادی در کشور عربستان در دست دارد، نام کشور را منصوب به نام دودمان خود کرده ‌است. در عربستان سعودی ۷ هزار عضو از دودمان سلطنتی آل‌سعود، به تمامی‎کشور و بیش از ۲۵ میلیون ساکن آن حکم‌رانی می‌کنند.‎‎این گروه علاوه بر در دست‌داشتن تمامی‎امور حساس کشور، ثروت‌های نجومی‎حاصل از فروش نفت و گاز و تمامی‎امور کشور را بدون حضور هر گونه نهاد انتخابی و‎یا نظارت مردمی‎ در اختیار خود گرفته‌اند. از نظر نظامی‎شرکت تولید تجهیزات نظامی‎MIC متعلق به دولت عربستان سلاح‌های آلمانی موسوم به G-36 را با حمایت شرکت هکلر و کخ آلمان و تحت لیسانس‎‎این شرکت تولید می‌کند.‎‎ این در حالی است که همکاری نظامی‎آلمان با عربستان سعودی از سوی برخی سیاستمداران‎‎این کشور مورد انتقاد قرار گرفته است. هم‌چنین فروش ۲۰۰ تانک مدل لئوپارد ساخت آلمان به عربستان سعودی بحث‌های زیادی را در‎‎این کشور به راه انداخت. اسلام تنها دین رسمی‎در عربستان سعودی است. ساخت عبادت‌گاهی به غیر از مسجد در عربستان سعودی ممنوع است.‎‎ایین رسمی‎کشور عربستان سعودی سلفی می‌باشد که خود مشتق شده از‎‎ایین حنبلی از‎‎ایین‌های اهل سنت می‌باشد.‎‎ایین‌های دیگر اهل تسنن و مذهب شیعه نیز در عربستان سعودی رواج دارند. احکام و فتواهای دینی در عربستان سعودی، فرهنگ و سیاست را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شصت درصد جمعیت ۲۲ میلیونی عربستان سعودی را عرب‌های بومی‎ با آیین حنبلی (از آیین‌های اهل سنت) که دین ارد و بیش از چهار میلیون نفر شیعه (دوازده امامی، زیدی و اسماعیلی) هستند که‎‎این مردم بیشتر از جمعیت شیعی کشورهای کویت، قطر، یمن، عمان و امارت متحده عربی است با وجود در اقلیت بودن شیعیان در عربستان، سکونت آنان در ناحیه استراتژیک و میادین نفتی قوار، قطیف و احساء جایگاه برتری به آنان داده ‌است.

۳-۳-۱۷- ترکیه

جمهوری ترکیه کشوری است در خاورمیانه و قسمتی از آن در اروپا واقع است با‎‎این حال چندی است که در تلاش است به اتحادیه اروپا بپیوندد و هم‌اینک تیم ملی فوتبال‎‎این کشور در لیگ اروپا شرکت می‌کند. ‎‎این کشور دو تکه از شمال‌غربی با بلغارستان، از غرب با‎ یونان، از شمال‌شرقی با گرجستان، از شرق با ارمنستان، آذربایجان و ایران، از جنوب‌شرقی با عراق و سوریه و از جنوب با دریای مدیترانه و به تبع آن با قبرس همسایه است. ترکیه به نوعی فصل مشترک قاره‌های آسیا و اروپاست و به همین دلیل فرهنگ آن هم تلفیقی از هر دو فرهنگ شرق و غرب کره زمین است. ترکیه جزو کشورهای توسعه‌یافته رده‌بندی می‌شود و نظام آن جمهوری است. ترکیه در سال ۱۹۲۳ به رهبری مصطفی کمال پاشا (آتاترک) جانشین امپراطوری عثمانی شد. امپراطوری عثمانی به دلیل شکست در جنگ اول جهانی از هم پاشید و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش واقع شد. در همین زمان مصطفی کمال پاشا مقاومت ملی را علیه‎‎این کشورها طراحی کرد که در نتیجه آن جمهوری ترکیه بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا شد. ترکیه در سال ۱۹۴۶ میلادی عضو سازمان ملل متحد شد و در سال ۱۹۵۲ به ناتو پیوست.‎‎این کشور عضو جنبی اتحادیه اروپا است و‎یکی از اعضای اکو نیز به شمار می‌آید. طرح اصلی پرچم ترکیه ماه و ستاره سفید با زمینه سرخ رنگ است.‎‎این طرح مربوط می‌شود به علایمی‎که امپراطوری‌های ترک سلجوقی و عثمانی به عنوان پرچم استفاده می‌‌کردند. دموکراسی در ترکیه بر پایه مجلس استوار شده است. رئیس حکومت دراین کشور رئیس‌جمهور است. مجلس رئیس‌جمهور را برای مدت هفت سال انتخاب می‌کند اما نیازی نیست که رئیس‌جمهور از اعضای مجلس باشد. بر اساس دانشنامه‎‎اینترنتی ویکی‌پدیا، نخست‌وزیر را هم در‎‎این کشور اعضای مجلس انتخاب می‌کنند و معمولا هم رئیس حزبی که بیشترین کرسی را در مجلس دارد انتخاب می‌شود. تعداد نمایندگان مجلس ترکیه ۵۵۰ نفر است که از طریق حزب‌های مختلف در ۸۵ ناحیه انتخاباتی معرفی شده‌اند، در انتخابات شرکت می‌کنند. حزب‌ها برای حضور در مجلس ملی باید حداقل ۱۰ درصد آرا را به دست آورند. اقتصاد در ترکیه ترکیبی از اقتصاد مدرن و سنتی بر پایه کشاورزی است. در حال حاضر ۳۵ درصد از نیروی کار‎‎این کشور در بخش کشاورزی مشغول به کارند. اقتصاد ترکیه با سرعت در حال خصوصی‌سازی است با‎‎این حال هنوز دولت در بخش‌هایی چون بانک‌داری، حمل‌و‌نقل و ارتباطات دولت نقش اصلی را‎‎ایفا می‌کند. تولید ناخالص داخلی‎‎ این کشور ۶۴۰٫ ۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۶ میلادی بود. ۲۴٫ ۷۹ میلیون نفر از جمعیت ‎‎این کشور شاغل هستند. نرخ بیکاری ۱۰٫ ۲ درصد است. ۲۰ درصد از مردم‎‎این کشور در سال ۲۰۰۲ میلادی زیر خط فقر زندگی می‌کردند و نرخ تورم در‎‎این کشور در سال ۲۰۰۶ میلادی ۱۰٫ ۵ درصد بود. تنباکو، کتان، زیتون، جغندر قند و مرکبات مهمترین محصولات کشاورزی‎‎این کشور است. مهمترین محصولات صادراتی‎‎این کشور پوشاک، مواد غذایی، منسوجات و تجهیزات حمل و نقل است. شرکای تجاری در صادرات ترکیه را کشورهای آلمان ۱۱٫ ۳ درصد، انگلیس ۸ درصد،‎‎ایتالیا ۷٫ ۹ درصد، آمریکا ۶ درصد، فرانسه ۵٫ ۴ درصد و اسپانیا ۴٫ ۴ درصد تشکیل می‌دهد. مهمترین محصولات وارداتی‎‎این کشور ماشین‌آلات، مواد شیمیایی، سوخت و تجهیزات حمل و نقل است. مهمترین شرکای تجاری ترکیه در واردات روسیه ۱۲٫ ۸ درصد، آلمان ۱۰٫ ۶ درصد، چین ۶٫ ۹ درصد،‎‎ایتالیا ۶٫ ۲ درصد، فرانسه ۵٫ ۲ درصد، آمریکا ۴٫ ۵ درصد و‎‎ایران ۴ درصد است.‎یکی از مهمترین منابع اقتصادی ترکیه گردشگری است که گردش مالی فراوانی برای‎‎این کشور به همراه دارد. در کشور ترکیه علاوع بر قوم ترک که ۸۰ درصد جمعیت‎‎این کشور را تشکیل می‌دهند، گروهی از کردها در جنوب شرقی و شرق کشور زندگی می‌کنند که نزدیک به ۲۰ درصد از جمعیت ترکیه را تشکیل می‌دهند. بقیه جمعیت، گروه‌های ترک‌های آذربایجانی در شمال‌شرق، لازها در شمال، عرب‌ها در جنوب و ارمنی‌ها در استانبول هستند. میانگین سنی مردم‎‎این کشور ۲۸٫ ۶ سال است و امید به زندگی ۷۲٫ ۸۸ سال. زبان رسمی‎این کشور ترکی است. ۹۹٫ ۸ درصد مردم‎‎ این کشور مسلمان و اغلب سنی هستند. و بقیه مسیحی و یهودی می‎باشند.

۳-۳-۱۸- تونِس

تونِس نام کشوری در شمال آفریقا و جنوب دریای مدیترانه است که از غرب با الجزایر و از شرق و جنوب با لیبی هم‌مرز است. پایتخت‎‎این کشور شهر تونس است. تونس شمالی‌ترین کشور قارهٔ آفریقاست. پهناوری آن ۱۶۳، ۶۱۰ کیلومتر مربع بوده و دارای ۹۶۵ کیلومتر مرز مشترک با الجزایر و ۴۵۹ کیلومتر مرز مشترک با لیبی است. هم‌چنین درازای کرانه‌های آن ۱۱۴۸ کیلومتر است. بلندترین نقطهٔ آن کوه شعانبی با بلندی ۱۵۴۴ متر می‌باشد. ‎‎این کشوردر ۳۰ درجه طول و۳۷درجه عرض شمالی واقع شده است. ساختار وروند تکامل شهر: هسته‌ی اولیه شکل گیری شهر تونس مسجد زیتونیه به عنوان اولین مسجد و مسجد جامع شهر می‌باشد. بازار اصلی شهر به نام بازار سراجین طول زیادی داشته و به صورت خطی حرکت نموده تا به مسجد زیتونیه می‌رسد، مسجد را در بر گرفته و آن را دور می‌زند و سپس به حرکت خطی خود ادامه می‌دهد از‎‎این بازار انشعاباتی به صورت بازارهای خطی نیز منشعب می‌گردد. بنابرین بازار، مسجد ودارالبیگ که محل حکومتی شهر محسوب می‌گردد شکل گرفته و هسته‌ی اولیه‌ی شهر تشکیل می‌گردد. در مرحله‌ی دوم مساجد خطبه در شهر تونس در کنار دو محور عمود برهم که محور شرقی–غربی از کنار مسجد زیتونیه عبور می‌کند شکل می‌گیرند. شهر گسترش‎یافته و حصاری در اطراف شهر تنیده می‌شود، در کنار‎‎این حصار نیز تعدادی مسجد خطبه شکل گرفته و دروازه‌های شهر نیز تعبیه می‌گردند. در‎‎این دوران مسجد اعظم به عنوان‎ یکی از مساجد مهم شهر در کنار مسجد جامع عمل می‌کند. گورستان شهر در نقطه‌ای دور در کنار حصار شهر شکل می‌گیرد و بدین ترتیب شهر تونس با‎‎این عناصر گسترده‌تر می‌گردد. در مرحله‌ی سوم، به علت افزایش جمعیت بار دیگر شهر توسعه‎یافته و گورستان‌های آن به بیرون از حصار اولیه شهر منتقل می‌گردند. در‎‎این دوران حصار دوم شهر با عبور از تعدادی از‎‎این گورستان‌ها و‎ یکی از مصلی‌های شهر شکل می‌گیرد و دروازه‌ها و برج‌هایی در نقاطی در طول آن تعبیه می‌گردند.‎‎این حصار در شرق شهر تونس رها شده و دو طرف آن به هم متصل نمی‌گردد. چرا که در شرق‎‎این شهر دو خندق قرار گرفته‌اند در نتیجه آخرین دروازه‌‎های شهر در کنار‎‎این خنادق شکل گرفته‌اند و حصار شهر در دو طرف با رسیدن به‎‎این خنادق پایان می‌یابد. در حال حاضر، در نقشه‌ی فعلی شهر تونس، قسمت توسعه‎یافته‌ی آن تا بعد از مرحله‌ی سوم را مرکز قدیمی‎شهر می‌گویند. قسمت جدید شهر با بافتی متفاوت از مرکز قدیمی‎شهر در دوران چهارم توسعه شکل می‌گیرد و‎‎این دو ر داشته و با فرمی‎بسیار متفاوت از مرکز تاریخی شهر شکل‎یافته‌اند. در روند توسعه‌ی شهر تونس به گونه‌ای ناگهانی فرم شهر تغییر می‌یابد. بدین صورت که فرم نامنظم شهر به‎یک شبکه‌ی شطرنجی برنامه ریزی شده تبدیل می‌گردد. توسعه‌ی شهر تونس از مرکز تاریخی‎‎این شهر به سمت تمامی‎جهات صورت گرفته ولی توسعه‌ی آن در سمت جنوب محدود شده به گونه‌ای که توسعه‌ی شهر تونس در جهت جنوب غربی به علت رسیدن شهر به دریاچه محدود شده است. همین اتفاق در شرق شهر تونس نیز به واسطه‌ی وجود دریاچه‌ی تونس رخ داده است. لذا توسعه‌ی اصلی شهر تونس به سمت شمال و به ویژه شمال شرق صورت گرفته است. (لازم به ذکر است که‎‎این توسعه در شمال شرق بیشتر از شمال غرب بوده است. بیشینهٔ مردم تونس (۹۹%) عرب‌زبان هستند. بررسی‌های ریخت‌شناسی (ژنتیکی) نشان می‌دهد که‎‎این مردم از دیدگاه نژادی همگن نیستند و آمیزه‌ای از تیره‌های گوناگون‌اند که در طول تاریخ پرفراز و نشیب ‎‎این کشور از آسیا و اروپا به شمال آفریقا کوچ کرده‌اند. مردمان کرانه‌های شمالی تونس به سبب مهاجرپذیر بودن ‎‎این سامان، آمیزه‌ای از بربر (آمازیغ)‎ها، فنیقی‌ها و کارتاژی‌ها، رومیان، وندال‌ها، الان‌ها و عرب‌ها هستند.‎‎این در حالی است که مردمان بخش‌های درونی و جنوبی تونس بیشتر تبار بربر (آمازیغی) دارند. در تونس اقلیتی بربرزبان نیز می‌زیَند. بربرزبانان بیشتر در جنوب جزیرهٔ جربه، و مناطق مطماطه، الدویرات و شننی سکونت دارند. بر طبق بر آوردی که در ژوئیه ۲۰۰۵ انجام شد، تونس ۱۰،۱۰۲،۰۰۰ نفر جمعیت دارد و در هر کیلومتر مربع ۶۲ نفر زندگی می‌کنند. زبان اکثر مردم‎‎این کشور عربی و فرانسوی و مذهب بیشتر آنان اسلام است. زبان رسمی‎تونس، عربی استاندارد است، اما تونسی‌ها با گویش ویژه‌ای از عربی سخن می‌گویند که به گویش کاربردی در مالت نزدیک است. زبان فرانسوی نیز کاربرد دارد. دین رسمی‎تونس، اسلام و مذهب تسنن است (سعیدیان، ۱۳۷۵، ص۲۷۷).

۳-۳-۱۹- مراکش

مَراکِش کشوری است در شمال غربی آفریقا. مراکش ساحلی طولانی با اقیانوس اطلس دارد که از شمال به جبل‌الطارق و دریای مدیترانه می‌رسد. کشور مراکش از سوی خاور با کشور الجزایر، از غرب با اقیانوس اطلس، از جنوب با کشور موریتانی و از شمال با دریای مدیترانه همسایه‌است. مراکش ادعای مالکیت صحرای غربی را داردو بخش عمده‌ای از آن را از سال ۱۹۷۵ اداره کرده‌است. وضعیت صحرای غربی هنوز مورد اختلاف و مناقشه ‌است. پایتخت مراکش شهر رباط است. نام مراکش در فارسی از نام پایتخت کهن‎ یعنی شهر مراکش برگرفته شده است، که واژه‌ای بربر به معنای “سرزمین خدا” است. نام «مراکش» در فارسی امروز معمولتر از «مغرب» است زیرا نام بین‌المللی پادشاهی مغرب مراکو است که برگرفته از نام مراکش است بنابراین کاربرد نام مراکش بجای مغرب در زبان فارسی بهتر است بویژه‎‎اینکه دولت آن کشور نام رسمی‎بین‌المللی مراکو را برسمیت می‌شناسد و نه نام عربی المغرب. ترکیه تنها کشور دنیا است که از پادشاهی مراکش با نام کشور فاس نام می‌برد. ابوالحسن نجفی در  می‌نویسد: «[این کشور] در قدیم مغرب نامیده می‌شده، مراکش فقط‎‎ایالتی از‎‎این کشور، و نیز نام کرسی‎‎این‎‎ایالت است. علت‎‎این اطلاق جزء بر کلّ ظاهراً‎‎این بوده که در دوران اخیر کلمهٔ مغرب به کشورهای اروپا و آمریکا اطلاق شده‌است و در کتابهای فارسی، برای رفع ابهام، لفظِ مراکش را بر کلّ کشور مغرب تعمیم داده‌اند. باید دانست که هم در متون گذشتهٔ فارسی و عربی و هم در اصطلاح امروزهٔ کشورهای عربی‌زبان، نام‎‎این کشور مغرب است و نه مراکش. ». پس از استقلال مراکش (۳ مارس ۱۹۵۶) ، نخستین قانون اساسی کشور در دسامبر۱۹۶۲، با برگزاری همه‌پرسی به تصویب رسید. مطابق‎‎این قانون اساسی پادشاه بالاترین مرجع چه از نظر سیاسی و چه از نظر مذهبی قلمداد می‌شود. پادشاهی مراکش حدود ۱۲ قرن عمر دارد و از ابتدا نیز با مذهب آمیخته بوده‌است. در واقع قانون اساسی مذکور درخصوص مرجعیت سیاسی _ مذهبی پادشاه آنچه را که قبلاً وجود داشت در قالب قانون درآورد. قانون اساسی مراکش در مقاطع سالهای ۹۶، ۹۲، ۸۰، ۷۲، ۷۰ ویرایش‌ها و پیرایش‌هایی به خود دید که مهم‌ترین تغییر آن مربوط به سال ۱۹۹۶ است که پارلمان مراکش دومجلسی گردید. قانون اساسی کنونی (در همه‌پرسی مورخ ۱۳ سپتامبر ۱۹۹۶ به تصویب رسید) قانون اساسی کنونی دارای‎یک دیباچه و صد و هشت اصل است که در سیزده بخش تنظیم گردیده‌است. بر پایه اصل‎ی‎کم مراکش دارای نظام پادشاهی مشروطه، دمکراتیک و اجتماعی و مطابق اصل دوم، حاکمیت از آن مردم است. برای اطلاعات بیشتر در مورد ساختار پارلمانی و احزاب در مراکش پارلمان و احزاب مراکش را ببینید. مطابق اصل ششم قانون اساسی مراکش، دین رسمی‎کشور اسلام است. قانون اساسی در نوع مذهب سکوت اختیار کرده لیکن از دیرباز (قرن ۱۱ میلادی) مذهب مالکی (امام مالک بن انس) در‎‎این کشور مستقر گشته و اکثریت قریب به اتفاق مردم پیرو مکتب فقهی امام مالک هستند. حاکمیت نیز تأکید زیادی بر وحدت مذهبی به‌عنوان‎یکی از پایه‌های وحدت مردم دارد. در مراکش تعداد اندکی مسیحی و‎ی‎هودی زندگی می‌کنند. قسمت اعظم یهودیان مراکش حدود ۲۵۰ هزار نفر که در حال حاضرنسل آنها در اسرائیل به ۹۰۰ هزار نفر می‌رسد در زمان ملک حسن دوم به اسرائیل مهاجرت کردند. یهودیان فعلی در شهر کازابلانکا و مراکش مکناس و فاس و طنجه و صویره و رباط و سلا اقامت دارند. بر پایه اصل ششم قانون اساسی، دولت موظف است آزادی انجام امور مذهبی را برای همگان تضمین نماید. شهر فاس از دیرباز و حتی از زمان تأسیس توسط دودمان ادریسیان، شهری مذهبی بوده و جهت آموزش فقه مالکی و علوم قرآنی بنیاد نهاده شده‌است. حوزه علمیه شهر فاس که «جامعه القرویین» نام دارد از بزرگ‌ترین حوزه‌های علمی‎مراکش است و طلاب تربیت شده در‎‎این حوزه به سراسر کشور و حتی دیگر نقاط اتحادیه مراکش بزرگ جهت تبلیغ مذهبی اعزام می‌شوند. حوزه علمیه دیگری بنام «مولای‎ی‎وسف» در شهر مراکش که در واقع دژ فرهنگ اسلامی‎ـ بربری است، وجود دارد. بدیهی است که علماء و فضلای برخاسته از‎‎این حوزه‌های علمیه بویژه در شهر فاس در حکومتها نقش و مشارکت داشته‌اند. مشایخ صوفیه که عمدتاً از نژاد بربرند، دارای استقلال شخصی و نیز نفوذ و پایگاه مردمی‎دارند. مردم مغرب و مسلمانان مالکی نسبت به سایر شاخه‌های اسلام از تسامح و بردباری بیشتری برخوردارند‎‎این شاخه از اسلام با نمادهای شیعی ستیز ندارند و بطور کلی مردم عموماً نسبت به‎‎ایران احترام قائل هستند و آن را بلاد فارس و سرزمین سلمان فارسی می‌دانند و سلمان نزد آنها از احترام ویژه‌ای برخوردار است.
نقشه ۳-۵ موقعیت سیاسی کشور مراکش
منبع : ویکی پدیا

۳-۳-۲۰- امارات متحده عربی

امارات متحده عربی کشوری در جنوب غربی قاره آسیا و در شرق شبه جزیره عربستان، در خاورمیانه که از جنوب با قطر و عربستان سعودی، از شرق با عمان و از شمال با خلیج فارس همسایه است. امارات عربی متحده، اتحادی از هفت شیخ‌نشین کوچک به نام‌های ابوظبی، دبی، شارجه، عجمان، فجیره، راس‌الخیمه و ام‌القوین است که بعد از استقلال از بریتانیا در ۲ دسامبر ۱۹۷۱ میلادی شکل گرفت.‎‎این روز را با نام روز ملی امارات جشن می‌گیرند. هر‎یک از‎‎این ۷ امیرنشین از استقلال فراوانی برخوردارند، اما‎یک امیر موروثی به عنوان حاکم کشور‎‎ایفای وظیفه می‌کند و شورای عالی حکام که متشکل از هفت امیر است، رئیس دولت و کابینه را انتخاب می‎کند. در حال حاضر امیر و رئیس دولت امارات شیخ خلیفه بن زاید آل نهیان است. پایتخت و بزرگ‌ترین شیخ‌نشین‎‎این کشور ابوظبی است. امارات‎یکی از بزرگترین ذخایر نفتی دنیا را در اختیار دارد و تولید ناخالص سرانه آن در حد ثروتمندترین کشورهای اروپای غربی است. محدوده امارات متحده عربی: از شمال و شمال غربی خلیج فارس، از جنوب و جنوب غربی عمان و عربستان سعودی، از سمت غرب به قطر و عربستان سعودی، و از سمت شرق به دریای عمان و عمان محدود می‌شود. واژهٔ «امارات» به معنی شیخ‌نشین‎یا امیرنشین است. نام امارات متحده عربی نیز به معنی «شیخ ‌نشین‎های متحد عربی» است. تسمیت‎‎این کشور بنام «امارات» از آنجاست که پس از تشکیل اتحادیه هفت امارت امیرنشین تأسیس شده‌است، شیخ‌نشین‌های هفت‌گانه که دولت امارات متحده عربی را تشکیل می‌دهند به شرح زیر است: ابوظبی، دبی، شارجه، عجمان، ام‌القوین، رأس‌الخیمه، فجیره، ساحل دزدان می‎باشد. در قرن۱۸تا۱۹ به منطقه سواحل امروزی امارات متحده عربی و شمال عمان ساحل دزدان‎ یا ساحل قراصنه ‎یا ساحل پایریت در خلیج فارس گفته می‌شد. پس از پیروزی ارتش هند/بریتانیا بر دزدان و امضای قرارداد صلح نام‎‎این منطقه به ساحل متصالحه تغییر‎یافت.‎‎این کشور در ۲ دسامبر ۱۹۷۱ میلادی تأسیس شده ‌است. قبل از تأسیس دولت اتحاد امارات متحده عربی،‎‎این منطقه «امارات متصالحه» نام داشته‌است، همچنین امارات ساحل عمان نیز نامیده شده‌است.
نقشه ۳-۶ سیاسی کشور امارات متحده عربی
منبع ویکی پدیا
موسس و بنیان گذار حکومت امارات متحده عربی شیخ زاید بن سلطان آل نهیان بوده که با همکاری شیخ راشد بن سعید آل مکتوم به تأسیس‎‎این اتحاد همت گماردند. اولین نخست وزیر در حکومت دولت اتحاد شیخ مکتوم بن راشد بود. پس از درگذشت مؤسس دولت اتحاد امارات، رئیس حکومت امارات در سال ۲۰۰۴ (میلادی) شیخ خلیفه بن زاید و نایب رئیس و نخست وزیر آن شیخ محمد بن راشد حاکم دبی هستند. امارات با ریشه‌هایی که در فرهنگ اسلامی دارد، روابط قویی با سایر جهان عرب و جهان اسلام برقرار کرده ‌است. دولت امارات عمدتاً از طریق بنیاد فرهنگی ابوظبی، در صدد حفظ شکل‌های سنتی هنر و فرهنگ است. هر چند، تغییرات چشمگیری در زندگی اجتماعی صورت گرفته‌است، نگرش به زنان تغییر کرده‌ است و ورزش‌های جدیدی در کنار شتر سواری سنتی کم کم رایج می‌شوند، همچون ورزش گلف، بیابان کهن دوبی و مسابقات گلف ابوظبی و گران‌ترین مسابقه اسب دوانی جهان، جام جهانی دوبی، که هر سال در ماه مارس (اسفند-فروردین) برگزار می‌شود. در امارات، برخلاف کشور همسایه‌اش عربستان، که سعی بر جلوگیری از رواج دین‌های دیگر دارد. کلیساهای بسیاری وجود دارد. به دلیل‎‎اینکه بسیاری از آسیایی‎ها، امارات را به عنوان وطن دوم خود پذیرفته‌اند، رستوران‌ها و مراکز فرهنگی آسیایی بسیاری در‎‎این کشور وجود دارد. همچنین تعداد کمی‎مرکز و مدرسه اروپایی نیز وجود دارد. وضعیت حقوق بشر در امارات متحده عربی همواره مورد انتقاد سازمان‌های حامی‎حقوق بشر بوده‌است. شهروندان حق انتخاب و‎یا تغییر دولت و عضویت در احزاب سیاسی را به دست نیاورده‌اند. درطول تاریخ‎‎این کشورتنها‎یک انتخابات در سال ۲۰۰۶ برگزار شده‌است. که مجمع تشکیل شده بوسیله انتخابات هیچ گونه حق قانونگذاری ندارد. کارگران خارجی از بسیاری از حقوق کار محروم هستند امارات متحده عربی بسیاری از معاهدات بین‌المللی درباره حقوق کارگران را امضا نکرده ‌است. دولت امارات همچنین محدودیت‌های گسترده‌ای را برای آزادی بیان بوجود آورده ‌است.‎‎این کشور رسانه‌ها را از انتقاد از مقامات سیاسی و مشکلات اقتصادی کشور برحذر داشته‌است. همچنین خود سانسوری نیز به طرز گسترده در رسانه‌های اماراتی وجود دارد.
نقشه شماره ۳-۷ مناطق شیعه نشین( هلال شیعی)
نقشه ۳-۸ کشورهای مسلمان(سبز پررنگ ۱۰۰درصد مسلمان و زرد ۵۰درصد مسلمان)
فصل چهارم
یافته های تحقیق

۴-۱ مقدمه

خاورمیانه منطقه‎‎ای است که بیشترین تعداد کشورهای اسلامی ‎را درخود جای داده است هرچند برسرمحدوده اصلی آن توافقی صورت نگرفته است ولی هنوز اکثر جغرافیدانان براین نکته اتفاق نظر دارند که خاورمیانه از مغرب به دریای مدیترانه و دریای احمر واز مشرق به حدود غربی شبه قاره هند‎ یعنی مغرب پاکستان وشمال آن ازسواحل دریای سیاه تا منتهی الیه انشعابات شرقی البرز وجنوب آن به دریای عرب واقیانوس هند محدود است.
منطقه خاورمیانه که به زعم بسیاری از کارشناسان مهم ترین زیر سیستم جهان به شمار می‎رود و از آن به عنوان منطقه‌ی‎هارتلند و‎یا از بخشی از آن نام می‎برند، همواره کانون توجه مراکز استعماری جهان بوده است و از دیرباز نقش بسیار مهمی‎در راهبرد امنیتی‎‎این کشورها بویژه‎‎ایالات متحده امریکا داشته است.
ایالات متحده امریکا و‎‎ایادی غربی آن برای تسلط بر‎‎این منطقه که از اهمیت استراتژیک و ژئو پلیتیک فوق العاده‎‎ای برخوردار است، طرح‎های مختلفی را به منصه‌ی ظهور گذاشته اند که از جمله‎ی‎ آن می‎توان به “نقشه راه"، “طرح خاورمیانه بزرگ"، “طرح خاور میانه گسترده"، “طرح خاورمیانه جدید” و… اشاره کرد.

کالاهاى سرمایه‌ای، کالاهاى صنعتى هستند که قسمتى از کالاهاى ساخته‌شده را تشکیل مى‌دهند. کالاهاى سرمایه‌اى خود به دو گروه کالاهاى سرمایه‌اى تأسیساتى و کالاهاى سرمایه‌اى کمکى قابل تقسیم هستند.کالاهاى سرمایه‌اى تأسیساتى شامل مستحدثاتى است نظیر کارخانجات و ساختمان‌هاى ادارى و تجهیزات ثابتى مانند دیزل ژنراتورها، پرس‌هاى مته‌ای، کامپیوترها و بالابرها.کالاهاى سرمایه‌اى کمکی، خود شامل تجهیزات و ابزارآلات کارخانه‌اى قابل حمل، نظیر ابزارهاى دستى و بالابر؛ و تجهیزات اداری، نظیر ماشین تحریر، میز و صندلى است. این دسته از کالاها به هیچ عنوان قسمتى از کالاهاى ساخته‌شده نمى‌شوند.

۲-۳-۲ ملزومات مصرفى و خدمات

ملزومات مصرفى و خدمات، از جمله کالاهاى صنعتى محسوب مى‌شوند که اساساً به‌طور مستقیم در کالاى ساخته‌شده به مصرف نمى‌رسند. ملزومات مصرفی، شامل ملزومات عملیاتى است نظیر انواع خنک‌کننده‌ها و نرم‌کننده‌ها، ذغال‌سنگ، کاغذهاى تحریر، مداد و خودکار؛ و نیز اقلام تعمیراتى شامل رنگ، میخ و جاروب. در حیطه ی صنعت ملزومات مصرفى از جمله کالاهاى راحتى به‌شمار مى‌روند. زیرا خرید آنها معمولاً با حداقل تلاش و مقایسه انجام مى‌پذیرد.
خدمات حرفه‌ای، شامل خدمات تعمیر و نگهداریى مانند تمیز کردن در و پنجره و تعمیر ماشین‌هاى تحریر و خدمات مشاوره‌ایى نظیر مشاوره حقوقی، مدیریتى و تبلیغاتى است. عرضه این‌گونه خدمات، معمولاً در چارچوب یک قرارداد انجام مى‌گیرد.( سایت آفتاب)

۲-۴ طبقه بندی دستگاه گلوکومتر از نظر نوع کالا :

با توجه به تعاریف و دسته بندی های ارائه شده دستگاه تست قند خون هم می تواند در طبقه ی کالاهای مصرفی و برای مصرف خود شخص طبقه بندی شود و هم می تواند در دسته ی کالاهای صنعتی و برای مصرف بیمارستانها و …طبقه بندی شود که چون در این تحقیق از مدل رفتار صنعتی کوادا استفاده می کنیم آن جنبه از دستگاه تست قند خون که مربوط به حوزه ی صنعتی است را در نظر می گیریم.

۲-۵ رفتار خرید مصرف‌کننده

رفتار خرید مصرف‌کننده همواره بعنوان یک موضوع مهم بازاریابی مطرح بوده است. اساس رفتار مصرف‌کننده بر طبق ۵ مرحله زیر است:
۱٫شناسایی مشکل

2. 2. جستجوی اطلاعات

۳٫ارزیابی گزینه‌ها
۴٫تصمیم خرید
۵٫رفتار پس از خرید (کونستانتینیدیس^[۹]، ۲۰۰۴، ص۱۱۱)

۲-۶ گرایش خریدار

به‌طور کلی خریدار در خرید کالاها و خدمات از طرفی اطلاعات کاملی از عوامل آمیخته بازاریابی ندارد و از طرف دیگر به‌ دنبال به‌ دست آوردن مزایایی از محصولات ارائه شده است. گرایش خریدار به فرآیندی اشاره دارد که در آن مشتری بالقوه با تفکر، ارزیابی، مشورت و درنهایت تصمیم درمورد منبع مناسب عرضه، برای خرید محصول اقدام می‌کند. فرایند منبع‌یابی مشتری را «گرایش خریدار» می‌نامند. گرایش خریدار به‌طور کلی ۵ بعد دارد که شامل ارزش، کارایی، مقدار، تنوع و مزایا است. (بنت^[۱۰]، ۱۹۹۷، ص۱۵۲(

۲-۷ رفتار خریدار و آمیخته بازاریابی

برای تعیین ارتباط بین رفتار خریدار و آمیخته بازاریابی، معیارهای مشخص‌کننده گرایش خریدار و عناصر آمیخته بازاریابی در انطباق با یکدیگر در یک ماتریس تجزیه و تحلیل می‌شوند. ساختار این ماتریس یک روش یکپارچه برای بازاریابی و ارتباط مستقیم بین گرایش خریدار و عناصر آمیخته بازاریابی است. بازاریابی بیان می‌دارد که هر محصول را می توان با یک مجموعه مجزای آمیخته بازاریابی تشریح کرد. با تخصیص منابع سازمانی به ارائه کالاها و خدمات، چنین استراتژی در نهایت منجر به رسیدن به اهداف شرکت خواهد شد .
مشتریان تلاش می کنند تا به یک شیوه منطقی کالاها و خدمات مد نظر خود را پیدا کنند. این فرایند منبع‌یابی در نهایت باعث می شود مشتری به یک منبع خاص برای تهیه محصولات مراجعه کند. در این فرایند، منبعی برای توانمندسازی خریدار در جهت انتخاب منطقی کالاها و خدمات عمل می‌کند (بنت ، ۱۹۹۷،ص۱۵۴).
پرداختن به آمیخته ی بازاریابی در بیمارستان ها و سازمان های ارائه دهنده ی خدمات درمانی در عصر حاضر جهت رفع نیازهای درمانی واقعی-داشتن سهم بیشتر بازار-مشتری-درامد و افزایش کارایی و اثر بخشی این مراکز ضروری می باشد.(نصیری پور و همکاران، ۱۳۹۰، ص ۱ )رضایتمندی خریداران تابعی از متغیرهای کیفیت-قیمت-تبلیغ و توزیع است.(گراوند و همکاران-۱۳۸۹)

۲-۸ تعریف رفتار مصرف‌کننده

رفتار مصرف‌کننده از موضوعات جدید حوزه بازاریابی به شمار می‌رود. اولین کتابها در این‌باره در دهه ۱۹۶۰ تالیف شده است. ولی سابقه این موضوع به پیشتر برمی‌گردد. به عنوان نمونه می‌توان به دهه ۱۹۵۰ اشاره کرد که ایده‌های فروید^[۱۱] توسط بازاریابان مورد استفاده قرار گرفت. رفتار مصرف کننده موضوعی بحث انگیز و چالشی است که افراد و آنچه خرید می‌کنند را دربر می گیرد. چرایی و چگونگی خرید آنها، بازاریابی و آمیزه بازاریابی و بازار است.
ویلکی^[۱۲] و سالمون^[۱۳] رفتار مصرف‌کننده را بدین صورت تعریف کرده اند: فعالیتهای فیزیکی، احساسی و ذهنی که افراد هنگام انتخاب، خرید، استفاده و دور انداختن کالا و خدمات در جهت ارضای نیازها و خواسته‌های خود انجام می‌دهند.
در تعریفی دیگر رفتار مصرف کننده این‌گونه تشریح شده است: مجموعه فعالیتهایی که مستقیماً در جهت کسب، مصرف و دور انداختن کالا و خدمات صورت می‌گیرد. این فعالیتها شامل فرایند تصمیماتی است که قبل و بعد از این اقدامات انجام می پذیرد.
۲-۹ نکات کلیدی رفتار مصرف کننده
رفتار مصرف کننده برانگیخته است. به عبارت دیگر رفتار مصرف‌کننده عموماً در راستای رسیدن به هدفی خاص است.
رفتار مصرف‌کننده شامل فعالیتهای زیادی است. ویژگی اساسی تعاریف ارائه شده از رفتار مصرف کننده، تمرکز بر فعالیتها است. همچنین باید بین فعالیتهای عمدی و تصادفی تمایز قائل شد. برخی از فعالیتها از قبیل صحبت با مشتری و تصمیم خرید، رفتارهای عمدی هستند. در مقابل مواقعی پیش می‌آید که فردی که برای خرید کالای خاصی وارد فروشگاه شده است چیز دیگری که قصد خرید آن را نداشته، خریداری می‌کند.
رفتار مصرف کننده یک فرایند است. مباحث انتخاب، خرید، استفاده و دور انداختن کالا بر فرایندی بودن رفتار مصرف دلالت می‌کنند. به طور کلی فرایند رفتار مصرف‌کننده سه مرحله مرتبط فعالیتهای قبل از خرید، فعالیتهای ضمن خرید و فعالیتهای بعد از خرید را در برمی‌گیرد.
رفتار مصرف‌کننده از نقطه نظر زمانی و پیچیدگی متفاوت است: منظور از پیچیدگی تعداد فعالیتها و سختی یک تصمیم است. دو ویژگی زمانبری و پیچیدگی باهم در ارتباط مستقیم هستند یعنی با ثابت در نظر گرفتن بقیه عوامل هر چه تصمیمی پیچیده‌تر باشد، زمان بیشتری صرف آن خواهد شد.
رفتار مصرف‌کنندگان شامل نقشهای مختلفی است. حداقل سه نقش عمده در فرایند رفتار مصرف کننده وجود دارد. که عبارتند از :
– تاثیرگذار
– خریدار
– استفاده کننده
رفتار مصرف‌کننده تحت تاثیر عوامل خارجی است. رفتار مصرف کننده تا حد زیادی از نیروهای خارجی مانند فرهنگ، گروه های مرجع، خانواده و… تاثیر می‌گیرد.
رفتار مصرف افراد مختلف باهم متفاوت است. افراد مختلف به واسطه تفاوتهای فردی، رفتارهای مصرف‌ مختلفی بروز می‌دهند. به همین دلیل است که بازاریابان اقدام به تقسیم بازار می‌کنند. (ملکی-۱۳۸۳)
۲-۱۰ چرا مطالعه رفتار مصرف کننده مهم است؟
توسعه مطالعات رفتار مصرف‌کننده، نتیجه چرخش فلسفه بازاریابی از گرایش تولید و محصول به گرایش فروش و سپس گرایش بازاریابی است. عوامل دیگری نیز در گسترش مطالعات رفتار مصرف کننده دخیل بوده‌اند که عبارتند از: سرعت زیاد معرفی محصولات جدید، چرخه‌های کوتاه تر عمر محصولات، افزایش جنبشهای حمایت از مصرف‌کنندگان به وسیله گروه های خصوصی و سیاست‌گذاران عمومی، توجه به محیط زیست و رشد بازاریابی خدمات.
در چنین فضایی داشتن درک صحیح از مصرف‌کنندگان و فرایند مصرف، مزیتهای متعددی را در بر دارد. این مزیتها شامل کمک به مدیران در جهت تصمیم‌گیری، تهیه یک مبنای شناختی از طریق تحلیل رفتار مصرف‌کنندگان، کمک به قانون‌گذاران و تنظیم‌کنندگان برای وضع قوانین مربوط به خرید و فروش کالا و خدمات و در نهایت به مصرف‌کنندگان در جهت تصمیم‌گیری بهتر است. رفتار مصرف کننده در طراحی کمپین‌های تبلیغاتی نیز نقشی حیاتی ایفا می‌کند. با علم به نحوه رفتار مخاطبان است که می‌توان رسانه و پیام مناسب را انتخاب کرد. به علاوه مطالعه رفتار مصرف‌کننده می‌تواند در فهم عوامل مربوط به علوم اجتماعی که رفتار انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهند، به ما کمک کند. بر این اساس، تحلیل رفتار مصرف کننده در مواردی همچون طراحی آمیخته بازاریابی، بخش‌بندی بازار و تعیین موقعیت و متمایز سازی محصول نیز امری لازم و حیاتی است.(گلچین فرو بختائی، ۱۳۸۵)
در سال های اخیر الگوهای متعددی در زمینه رفتار مصرف کننده و بخصوص پیرامون مطالعه رفتاری عوامل مؤثر در تصمیم گیری در فراگرد خرید کالا یا خدمات، بوسیله صاحب نظران علم بازاریابی ارائه شده است. یکی از این الگوها، مدل معروف هاورد ، شس^[۱۴] می باشد. این مدل در سطح وسیعی مورد قبول پژوهشگران دانش بازاریابی قرار گرفته، در عین حال مورد انتقاد بعضی از محققین صاحب نام نیز واقع گشته است. هدف این مقاله، در درجه اول، معرفی مدل مذکور و مکانیزم رفتاری خرید کالا و خدمات بوسیله مصرف کننده می باشد. برای این منظور ابتداء رفتار مصرف کنندگان (خریداران) از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گرفته و سپس الگوی هاورد ، شس تشریح خواهد شد. سرانجام، نظرات منتقدین مورد توجه قرار خواهد گرفت.
برای شناخت دقیق علل تغییرات رفتاری مصرف کننده، دانشمندان و صاحب نظران دانش بازاریابی، از سه زاویه به این مقوله نگریسته اند:

1. 1. اقتصاد

1. 1. روانشناسی

1. جامعه شناسی

• مشکل­تر شدن کنترل ترافیک.

در این راستا، مطالعات علمی برای مقایسه بین دو رویکرد مورد اشاره انجام شده ­اند، به طور مثال واکر و همکاران ]۳۲ [به طرفداری از به کارگیری مسیرهای دوطرفه، سیستم­های مسیرهای دوطرفه و یک طرفه برای مراکز شهری مورد مقایسه و یک متدولوژی ارزیابی برای تبدیل مسیرها به مسیرهای دوطرفه ارائه کردند. در مطالعه­ ای دیگر، منگ و تو ]۳۴[ شبیه­سازی میکروسکوپی به منظور تحلیل شبکه خیابان­های یک طرفه و دو طرفه را به کار گرفته­اند. به عقیده نویسندگان مقاله، یکی از معایب ذاتی شبکه مسیرهای یک طرفه اینست که کاربران را به انجام سفرهای بیشتر و طی مسیرهای گردشی خارج از مسیر اصلی برای رسیدن به مقصد وادار می­ کند و در نتیجه مجموع مسافت­های طی شده در سفرها افزایش می­یابد. هم چنین موجب افزایش برخورد خودروها با عابران در هر نوع تقاطعی می­ شود.

در هر حال، هر دو نوع رویکرد می­توانند در شرایط خاصی مورد استفاده واقع شوند و سیستم بسته به نیاز خود می ­تواند از مزایای هر یک متنفع شود. به عنوان مثال، خیابان­های یک طرفه بهترین گزینه برای مناطق مرکزی شهر با مسیرهای پرازدحام هستند. در مقابل، برای مناطق مسکونی می­توان از خیابان­های دوطرفه بهره برد. اما از دیدگاه کلی­تر، تصمیم برای یک طرفه کردن خیابان­ها باید بر اساس تحلیل­هایی دقیق و در رابطه با اثر هر یک از تصمیمات بر روی جریان­های ترافیکی و تاثیرات آنها در عملکرد کل شبکه معابر شهری صورت گیرد. لذا به کارگیری مدل­های تصمیم ­گیری ریاضی می ­تواند تصمیم­ گیران را در انتخاب سناریوهای مناسب یاری دهد.
مطالعات متعددی در رابطه با جهت­دهی به معابر انجام شده اند که در تعدادی از آنها یک طرفه کردن همه معابر شبکه مطرح شده است. رابرتز و زو (]۳۵[،]۳۶[،]۳۷[ و ]۳۸[) ایده چنین مساله­ای را برای شبکه ­های معابر شهری با حالات خاص توپولوژیکی شبکه مطرح کرده ­اند. شبکه ­های مطرح شده شامل خیابان­های عمودی و افقی متقاطعی هستند که یک طرفه کردن آنها با توجه به سه نوع تابع هدف که هر سه آنها وابسته به متغیر طول کوتاه­ترین مسیر بین هر دو گره هستند، انجام می­ شود.
هم چنین در برخی مطالعات، مساله یک طرفه کردن برخی از معابر مطرح شده است. لی و یانگ ]۳۹[ مساله را ضمن در نظر گرفتن گردش­های ممکن در تقاطع­ها مدل سازی و حل کرده اند. درزنر و وسلوسکی ]۴۰ [مساله را با رویکرد تخصیص همه یا هیچ و با تابع هدف مجموع فواصل طی شده توسط خودروها مطرح کرده اند. درزنر و سلهی (]۴۱[،]۴۲[) در ادامه کار مقاله قبلی، روش­های حل بالا ابتکاری را برای مساله ارائه کرده ­اند.
تصمیمات برای یک طرفه یا دوطرفه کردن معابر، به جهت وجود محدودیت­های فیزیکی در شبکه ­های شهری، همچون مسیرهای شبکه ­های حمل­ونقل عمومی، نمی ­توانند بدون در نظر گرفتن به تنهایی و به طور مجزا اخذ شوند. از سویی دیگر، به دلیل ارتباط این مساله با برخی تصمیمات دیگر در شبکه ­های معابر شهری از جمله توسعه ظرفیت معابر، بررسی توامان هر دو گروه می ­تواند منجر به نتایج بهتری در رابطه با عملکرد شبکه حمل­ونقل شهری شود. در همین راستا، در این پایان نامه مسایل ترکیبی یک طرفه یا دوطرفه کردن معابر با سایر تصمیمات سطح استراتژیک و میان مدت در شبکه ­های معابر شهری بررسی می­شوند.

توسعه‏ و نوآوری‏پایان نامه

ترکیب با تصمیمات RNDP

در نظر گرفتن مساله ترکیبی در این زمینه می ­تواند به عنوان توسعه­ای دراین پایان نامه مطرح شود. به طور کلی ترکیب تصمیم یک طرفهیا دوطرفه کردن معابر با تصمیمات عمده زیر در مسایل RNDPقابل بررسی است:

• ترکیب با تصمیم برای ایجاد معابر جدید.

• ترکیب با تصمیم برای افزایش ظرفیت معابر موجود به طور پیوسته یا گسسته.

• ترکیب با تصمیم برای تخصیص بدون محدودیت تقارن خط­ها در معابر دوطرفه.

• ترکیب با مساله تنظیم چراغ­های راهنمایی.

• ترکیب با مجموعه ­ای از تصمیمات بالا.

برخی از مسایل ترکیبی بالا، پیش از این در معدودی از مطالعات مورد توجه قرار گرفته اند که جدول ‏۲‑ این مطالعات را نمایش می­دهد. در یکی از مطالعات، درزنر و وسلوسکی ]۴۰[، بر خلاف مطالعات معمول در RNDP، طراحی از ابتدای یک شبکه را مطرح می کنند و آن را با تصمیم برای یک طرفه کردن برخی معابر تلفیق کرده ­اند. تخصیص سفر به صورت همه یا هیچ است و تابع هدف عبارتست از هزینه سفر در شبکه به علاوه هزینه ایجاد یال­ها. کانتارلا و همکاران]۱۵[مساله یک طرفه کردن تعدادی از معابر به همراه تنظیم چراغ­های راهنمایی را مطرح کرده اند. یک طرفه کردن در این مطالعه، تنها محدود به خیابان­های دارای چراغ راهنمایی و در قالب تعیین توالی­هایی از خیابان­های تماماً یک یا دوطرفه در فاصله بین هر دو چراغ راهنمایی می­ شود. تابع هدف مساله عبارتست از کمینه سازی کل زمان سفر کاربران.
کانتارلا و ویتتا ]۱۶[ در ادامه مطالعه قبلی، تصمیم تخصیص خط­ها در دو طرف معابر را به مساله قبلی افزوده­اند. در مدل سازی، محدودیتی برای یک طرفه کردن خیابان­ها منظور نشده است، اما در حل مسایل این فرض در نظر گرفته شده است. ویژگی یگانه این مطالعه در منظور کردن فرضیاتی است که قبلاً در هیچ یک از مطالعات CNDP یا DNDP مطرح نشده بودند. این موارد عبارتند از: در نظر گرفتن تقاضا به صورت متغیر با فرض وجود یک مد حمل­ونقل عمومی مانند مترو که در مسیرهای جداگانه از معابر حرکت می کند و زمان­های سفر آن ثابت است. دوم، حل مساله برای تقاضای سفر در وضعیت پیک صبحگاهی و پیک عصرگاهی، سوم، درنظر گرفتن رفتار کاربران در انتخاب محل پارکینگ و تخصیص خط­هایی از خیابان برای پارک خودروها، و چهارم، در نظر گرفتن توابع هدف متعدد برای مساله. توابع هدف مساله عبارتند از: مجموع کل زمان­های سفر در شبکه، کل زمان سفر در پیاده­روها، میزان خروج گاز مونوکسید کربن، تعداد کاربرانی که خارج از محدوده مقصد خودرو را پارک می­ کنند، تعداد کاربرانی که به استفاده از حمل­ونقل عمومی روی می­آورند و کل زمان سفرها با حمل­ونقل عمومی.
اخیرا گالو و همکاران ]۱۹[مساله حل شده در ]۱۵[را بدون اعمال محدودیت در انتخاب جهت برای معابر و با در نظر گرفتن مساله تخصیص سفر به صورتی نامتقارن توسعه داده­ و با یک روش بالا ابتکاری حل کرده ­اند.
میاندوآبچی و فراهانی]۳۰[ ترکیبی از تصمیمات افزایش ظرفیت معابر، تخصیص بدون محدودیت و با محدودیت تقارن خط­ها در معابر دوطرفه با تصمیم یک طرفه یا دو طرفه کردن معابر را بررسی کرده اند. آنها یک مدل دوسطحی با تابع هدف افزایش ظرفیت ذخیره سیستم رابا روش های بالا ابتکاری حل کرده اند.
با توجه به جمع­بندی ارائه شده در جدول۲-۲، به منظور ایجاد جامعیت در مساله مورد مطالعه، مساله به صورت ترکیبی از تصمیمات مربوط به افزایش ظرفیت معابر موجود و تخصیص بدون محدودیت تقارن خط­ها در معابر دوطرفه با تصمیم یک طرفه­یا دوطرفه کردن معابر و تنظیم چراغ راهنمایی در تقاطع­ها منظور شده است. قابل توجه است که این ترکیب درهیچ مطالعه­ ای مطرح نشده است.
تصمیمات افزایش ظرفیت معابر موجود در حالت گسسته و در قالب افزودن تعدادی خط به دو طرف خیابان منظور شده اند. تخصیص بدون محدودیت تقارن خط­ها در معابر دوطرفه در شبکه ­های معابر شهری واقعی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اما انعطاف­پذیری در تخصیص ظرفیت در دو جهت حرکت معبر قطعاً کارایی شبکه را نسبت به وضعیتی که در آن تخصیص تعداد خطهای یکسان در دو جهت معبر مجاز است افزایش می دهد]۳۰[. بهینه سازی تنظیمات سیگنال در این مطالعه به صورت موضعی است.
جدول ‏۲‑۲- مقایسه مطالعات ترکیبی در RNDP

نام مرجع
جهت­دهی
معابر
ایجاد یک شبکه از نو
ایجاد معابر
جدید در شبکه
افزایش ظرفیت
معابر موجود
تخصیص
خط­ها
تنظیم چراغ­های
راهنمایی

درزنر و وسلوسکی ]۴۳[